Unicode stuðningur við letur er eitt helsta stökkið fram á við, þótt enn vanti aðeins upp á að öll forrit nýti sér hann.Unicode þýðir í stuttu máli að hvert leturtákn fær alþjóðlega staðlað númer og forritin ná í stafina samkvæmt þessum númerum. Allt að 65.000 stafir eru skilgreindir þannig og rúmar þannig nánast hvert einasta tákn sem fyrir kemur í skrifuðu máli í heiminum. Letursniðið OpenType (OTF) getur hýst alla þessa stafi. Bókstafurinn a hefur þannig Unicode númer 0061 og ð 00F0.

Nokkur forrit, eins og til dæmis InDesign sem eru með Unicode stuðning geta þannig skrifað á tælensku eða króatísku og íslensku í sömu leturgerð í sama skjal, ef OTF letur er notað sem inniheldur tákn fyrir öll málin. Nokkur munur er á þeim Unicode stuðningi sem er í forritum. Meðan sum hafa fullan stuðning er í öðrum ekki hægt að slá inn texta á íslensku jafnvel þótt sama forrit geti tekið við tilbúnum íslenskum texta og birt rétt. Þetta er meginástæða þess að íslenskað letur eða breytt letur hefur verið eina almennilega lausnin fyrir fagfólk sem byggir vinnu sína á leturnotkun.

Það er sem sagt nóg af stöðum þar sem letrið leynist. En hvernig á að koma höndum yfir allt þetta kraðak? Hér að neðan er tafla, samantekt, til þess að varpa smá ljósi á þetta. Töflunni er skipt í flokka eftirþví hver er eigandi að hverri möppu. Þar sem svo mikið af ítarefni um tölvur er á ensku læt ég fylgja með ensk heiti hér og þar. Fyrirmyndin að þessari töflu er fenginn að láni úr pælingum á bæði Apple.com og Extensis.com.

Til skýringar táknar ~/Library… Librarymöppuna á heimasvæði notanda, en /Library er Librarymappan á harða disknum í fyrsta glugga sem opnast þegar tvísmellt er á táknmynd harða disksins..

Ræstu Terminal. (Applications > Utilities).

Skrifaðu: drutil tray eject

Þetta ætti að spýta disknum út.

Ef þetta virkar alls ekki er hægt að reyna að fara aðeins lengri leið:

Ræstu Terminal. (Applications > Utilities).

Skrifaðu: drutil list Þetta kallar fram lista yfir þau diskadrif sem tengd eru.

Skrifaðu: drutil tray eject 1

Examples using multiple applications of the same Brush:
http://www.IllustrationETC.com/AIbuds/AIHelixBrush.pdf
1 page. 170K

Examples using Warp Envelopes and PathBlends:
http://www.IllustrationETC.com/AIbuds/AIGoofyGrids.pdf
2 pages. 285K

Example using the Spiral Tool and Reshape Tool:
http://www.IllustrationETC.com/AIbuds/ReshapeSpiral.pdf
1 page. 285K

Examples using the Spiral Tool, Reshape Tool, and Art Brush:
http://www.IllustrationETC.com/AIbuds/MoreSpirals.pdf
2 pages. 1.4MB
Example using the Reshape Tool and multiple applications of the same Pattern Brush:
http://www.IllustrationETC.com/AIbuds/SpringSpineBrush.pdf
1 page. 322K.

Example using Blends of Symbols attached to paths:
http://www.IllustrationETC.com/AIbuds/SymbolBlends2.pdf
2 pages. 2.3MB.

Þessi breyting er þó langt frá því að vera gallalaus og beðið er eftir einhvers konar auka uppfærslu fyrir Ísland. Vandræði sem fólk er að lenda í eru þó aðeins að litlu leyti tengdar einhverjum göllum í þessum stuðningi í íslenskuninni, heldur má sjá víða á netinu að fólk í öðrum löndum en á Íslandi er að lenda í svipuðum erfiðleikum og við.

Ensku efst - í bili að minnsta kosti
Stærstan hluta þessara erfiðleika má leysa með því að hafa ensku sem efsta tungumál í System Preferences > International. Sem dæmi lagar þetta Software Update sem hrinur ef íslenskan er höfð efst. Mörg forrit vilja ekki hlaðast inn eða þá ræstast ef íslenskan er efst. Leturrugl í vöfrum eins og t.d. Firefox og Opera lagast líka með þessu. Hluta þessa rugls má rekja til þess að ekki hefur verið nógu vel hugsað um það hjá Apple að aðrir en Ameríkanar séu að nota kerfið. Þekkt staða.

Roman keyboard
Helsta breytingin sem Íslenskustuðningurinn hefur hingað til gert á stýrikerfinu er að skipta út íslenska Unicode lyklaborðinu og setja Roman lyklaborð í staðinn. FreeHand notendur þurfa að notast við Klemmuspjaldsbreytinn og Roman lyklaborð svo þeir geti komið inn texta.

Þegar tölvan sýnir bara grátt epli og sundbolta sem snýst og snýst eða þú ert í miðri vinnslu og grá slæða rennur niður skjáinn og svo kemur hálfglært skilti sem segir að allt sé í steik.Endurræstu tölvuna og haltu niðri slaufu + S. Þegar tölvan kemst af stað birtist svartur skjár og hvítir stafir hrynja inn. Þegar texti er kominn niður svona hálfan skjáinn og staðnæmist skaltu skrifa:fsck -fSláðu svo á Returnhnappinn eða Enterhnappinn. Athugaðu að tölvan er í þessu ástandi á enska lyklaborðinu, þannig að þú skalt nota mínusinn á talnaborðiðinu.Nú skrifast meiri texti inn á skjáinn, hlé og meiri texti og að lokum mun standa eitthvað þessu líkt:

THE SYSTEM HAS BEEN MODIFIED Ef við komumst þetta langt er það góðs viti, því aðgerðin hefur að öllum líkindum gert við það sem var að.Þá endurræsum við tölvuna með því að skrifa: reboot og slá á Enter. Repair Disk Permissions

Það er vonandi að aðgerð hér á undan hafi hjálpað og vonandi þarf ekki að fara með tölvuna í viðgerð. En það er líka hægt að gera svipaða fyrirbyggjandi aðgerð þótt tölvan sé ekki biluð. Reyndar mæli ég sterklega með því að það sé gert að minnsta kosti mánaðarlega - helst vikulega.

Aðgerðin er afar einföld og ekki þarf að endurræsa.Finndu forritið Disk Utility (Applications > Utilities) og ræstu það.

Í glugganum sem opnast velur þú diskinn og þá kviknar á hnappi sem á stendur:Repair Disk PermissionsSmelltu á þennan hnapp og í gang fer aðgerð sem er mjög svipuð þessari sem lýst var hér á undan. Aðgerðin tekur oftast aðeins nokkrar mínútur.

Það er hreint ótrúlegt hvað þessi einfalda aðgerð gerir fyrir virkni tölvunnar og hvað hún getur lagað margs háttar vandræði. Sem sagt: Alltaf að prófa þetta ef eitthvað er ekki alveg eðlilegt í vinnslunni og alltaf eftir stýrikerfisuppfærslur og þegar stærri forrit hafa verið sett inn á tölvuna.

Ein leiðin og sú sem margir notast við er að búa til Layer set, og tvöfalda það síðan. Geyma annað til síðari nota en fletja hitt.

Önnur lengri leið er að gera: Duplicate Layer og svo New. Þá myndast nýtt skjal í nákvæmlega sömu stærð með þessum layer. Svo dregur maður þá sem maður vill yfir í nýja skjalið og fletur út. Flytur svo inn í gamla skjalið aftur. Ég hef oft notast við þetta. Sérstaklega ef ég er að vinna skjal í CMYK en þarf að nota filtera sem aðeins virka í RGB á einhverja layera. Eða þá líka ef mig vantar að koma einum eða fleiri layerum í gráskala og svo yfir aftur.

Þriðju leiðina er ekki vitlaust að nota, eina sér eða í bland við hinar. Hún er svona:

A. Hafðu kveikt á þeim layerum sem þú vilt sameina (án þess að glata).
B. Veldu nú þann efsta af þeim sem á að sameina.
C. Slaufa+Option (Alt)+Shift+E

Við þetta myndast nýr layer ofan við þann sem valinn var. Þetta er í það minnsta hraðvirk leið sem gott er að kunna. Kannski maður ætti að skrifa svolítið meira um flýtiskipanir?

Sum forrit… mörg forrit öllu heldur, eru ekki tilbúin í að taka þátt í þessu og er því enn um hríð affarasælast að halda sig við gömlu regluna um 31 staf sem hámark í nafni.

Ekki nóg með það. Fyrir þá sem eru að nota Adobe forritin (hver er það ekki?) ættu aukin heldur að sleppa því að nota þ, ý og ð í nöfnum og halda sig helst við enskt stafróf yfir höfuð. Harði diskurinn og allar möppur að skjalinu sem þú ert að nota þurfa að vera laus við íslenska stafi. Villur sem getur orðið vart við, ef það er ekki, er meðal annars að skjöl vilja ekki opnast og einnig að Place skipunin virkar ekki rétt í Illustrator, myndir vilja ekki linkast, heldur embeddast.

Og ein regla í viðbót: Ekki nota skástrik í nöfnum og ekki punkt sem fremsta staf í nafni.

Þá er að nefna að skjöl sem voru skírð með íslenskum stöfum á Os9 eiga til að vilja ekki skrifast yfir á tölvu með stýrikerfi OsX.

Reyndar er að einfaldlega þannig að það er best að halda sig við enskt stafróf þótt ekki sé skemmtilegt að gefa þannig ráð. Tilfellin sem geta komið upp eru fjölmörg, svo mörg að þessi grein myndi ná niður á gólf ef ég skrifaði um það allt.

Ef þú situr uppi með mikið af skjölum sem þú vilt eða þarft að breyta nöfnum á er upplagt að spara sér handavinnuna með því að kaupa FileBuddy. Frábært forrit í alla staði til að hafa við höndina.

Þessi letur eru afar lík við fyrstu sýn og ekki vitlaust að prófa sjálfan sig hvort maður þekki muninn. Skemmtilegt próf og ekki svo auðvelt að fá topp einkunn.

Ef ef þú færð ekki nema miðlungs einkunn væri ekki úr vegi í framhaldi að fræðast aðeins og læra að þekkja muninn. Fullt af skemmtilegum fróðleik um þessi letur er að finna á síðunni.

Ég ætla að fara aðeins í þessi mál á þessum vettvangi, aðallega fyrir forritin Photoshop, Illustrator og InDesign en mjatla þessu hægt og rólega út því að of stór skammtur í einu getur hreinlega orðið til þess að enginn tileinki sér neina flýtiskipun og þá væri betur heima setið en af stað farið.

Photoshop hefur urmul af flýtiskipunum og ekki nærri allar skráðar. Á fyrirlestri um Photoshop 7 sem ég fór á fyrir nokkrum árum var fullyrt að flýtiskipanirnar væru 565 í forritinu, sýnilegar og faldar. Og ekki hefur þeim fækkað síðan. Valið á skipununum sem eru í valblöðunum hentar ekki öllum samkvæmt minni reynslu og oft furðar maður sig á því að ekki skuli vera til skipanir fyrir eitt og annað sem maður er bókstaflega alltaf að nota.

Sem betur fer eru allar græjur til þess að laga þetta og sérsníða að eigin þörfum og Photoshop CS2 bætir töluverðu við aðgengi að aukastillingum. Ég hallast yfirleitt að því sem meginreglu að vera ekki að breyta því sem fyrir er af þeirri einföldu ástæðu að það veldur manni bara angri ef maður þarf skyndilega að fara að vinna á aðra tölvu en manns eigin. Þó með þeirri undantekningu að ef ég sé góða skipun notaða á hreinlega gagnslausan hátt stel ég henni stundum í annað. Neyðin brýtur lög.

Og svo er náttúrulega þetta sígilda: Skipanirnar eru miðaðar við að allir noti US lyklaborð og ekkert sé sjálfsagðara. Þetta gerir margar skipanir að engu fyrir okkur sem búum hér uppi við heimskautsbaug. Þetta á meðal annars við skipanir sem nota hornklofa, [ og ] og fleira í þeim dúr.

Svo lendir maður gjarnan í því þegar maður vill bæta við einhverju nýju að þá kemur hreinlega upp skortur á stöfum sem hægt er að setja inn því allt er meira og minna upptekið - oft í einhvern óþarfa. Þannig er einmitt með það sem við erum að fara að gera; að breyta skipunum fyrir tól, Tools. Þar er bara leyft að nota einn staf fyrir hverja skipun, ekki samstæður með slaufu og option. Gallinn er sá að í stað nokkurra stafa eða tákna sem eru á US lyklaborðinu eru steindauðir íslenskir stafir sem virka ekki í nýjustu gerðum af Photoshop.

Þá er bara að vera kaldur og athuga hvaða stöfum má fórna því að við erum að búa okkur til meiriháttar hjálparhnappa. Ég mæli með því að fórna Z sem er annars notuð fyrir Zoom, en ég held að allir noti annað hvort slaufa + spacebar og slaufa+ option + space bar í það eða þá + og -. Hins vegar að fórna < sem er vinstra megin við Z. (< er fyrir skipunina First Brush. Hver þarf hana?) Gott að hafa þetta svona saman.
Ég byrja á því að fara í gegnum grunninn við að breyta flýtiskipunum almennt og breyti í leiðinni þessari rosalega tímasparandi aðgerð sem byggir á [ og ]. Það sem fer hér á eftir miðast við Adobe Creative Suite 2 (ACS2) en þeir sem eru ekki búnir að uppfæra munu auðveldlega finna út leiðina hjá sér. Mjög sambærilegt.

Fyrst er farið í Edit > Keyboard Shortcuts… (grr… ! Hér er búið að eyða skipun sem ég hef alltaf notað í Convert to Profile á stað sem maður er nú ekki að fara í á hvejum degi. Ekki læra þessa því við notum hana seinna, ok?)

Af popup hnappinum veljum við Tools í þetta skiptið.

Rúllum svo niður þar til við komum að Decrease Brush Size og Increase Brush Size. Við ætlum að breyta þessum tveimur. Við sjáum að fyrir eru notaðir hornklofar sem nýtast okkur ekki neitt. Við skulum setja Z fyrir Decrease og < fyrir Increase.

Accept og svo OK.

Það sem við höfum grætt á þessu eru tvær flýtiskipanir á þægilegum stað, hlið við hlið til þess að minnka og stækka Brush eða pensla. Þær virka í öllum tólum þar sem um er að ræða þannig aðgerðir, í penslinum, strokleðrinu, stimplinum og Dodge, Burn, Sponge. Ómetanlegt til dæmis þegar maður er að hamast með teikniborð. Maður finnur strax muninn.

Úr því við erum að lagfæra þarna í Tools er upplagt að kíkja á hvaða skipanir er verið að nota til þess að velja tól í tólapalettunni og pæla aðeins í því hvort séu ekki einhverjar af þeim sem maður ætti að nota sér til flýtisauka. Einnig er hægt að skoða hverjar þær eru með því að láta píluna staldra aðeins fyrir ofan hvert tól. Þá sprettur út gulur miði sem segir hvað tólið heitir og hvaða staf er hægt að smella á til þess að hoppa beint á það.

Ég kíki svo á fleira í þessum dúr síðar. Allir að tileinka sér þetta á meðan!

Það sem birtist nýtt á X eru letur sem hafa endinguna .dfont og svo letur í svokölluðu OpenType sniði. .dfont letur eru í raun TrueType letur sem eru pökkuð í aðeins aðrar umbúðir og þannig séð nánast ekkert frábrugðin venjulegu TrueType letri og bjóða ekki upp á neitt nýtt.

Öðru máli gegnir um OpenType (OT). OpenType notar Unicode til þess að auðkenna hvert stafatákn í letrinu. Þetta þýðir að letrið er ekki bara að sýna 265 fyrstu táknin í letrinu eins og hinar gerðirnar og tölvurnar og forritin kalla upp stafina eftir þessum kóðum. Þetta gerir það að verkum að hægt er að hafa í letrinu mjög mörg tákn og sérútgáfur fyrir einstök tungumál. Það stjórnast fyrst og fremst af tungumálinu í tölvunni hvaða tákn koma upp. Það er að segja, að ef ég er með íslenskt lyklaborð og slæ inn þ eða ð skrifast það rétt og án vandræða og án þess að íslenska þurfi letrið á neinn hátt.

Adobe OpenType letrin eru með sérstökum OT íkon en mörg letrin eru bara með venjulega TT íkona.

Það er hins vegar skilyrði að forritið sem notar OpenType sé Unicode samhæft. Quark og Freehand eru því í vandræðum með að nota OpenType eða öllu heldur: forritin geta notað letrið en ekki fjölbreytta möguleika þess. Quark 7 sem væntanlegur er á markað í lok ársins mun þó kippa þessu í liðinn sín megin.

Eins og áður sagði er hægt að setja í sama letrið nokkur tungumál af sömu leturgerð. Hægt til dæmis að hafa austur-evrópska útgáfu með og þess vegna gríska og svo framvegis. Reyndar er stafafjöldin sem OpenType tekur ríflega 65.000 tákn þannig að eitt letur gæti innihaldið nánast öll tungumál heimsins ef einhverjum dytti í hug að hrinda því í framkvæmd.

Þetta þýðir jafnframt að hægt er að sameina í eitt letur öllum aukatáknum sem áður hafa verið sett í aukapakka með letrunum, eins og til dæmis sem Expert eða því um líkt. Eins er hægt að hafa með alls kyns aukatákn, brotabrot, smásteflinga (Small Caps) og lígatúra svo eitthvað sé nefnt. Þessi aukatákn og stafi má síðan nálgast í Glyphs palettu Illustrator og InDesign svo dæmi sé tekið af forritum. Maður svertir staf sem á að breyta og flettir upp í palettuni hverjir möguleikarnir eru. Þegar það rétta er fundið er tvísmellt og stafurinn skiptist út.

OpenType var þróað af Adobe og Microsoft í sameiningu með það að markmiði að búa til sameiginlegt snið fyrir pc og makka. Það tókst þótt ekki hafi verið full eining í lok samstarfsins. En án þess að við þurfum sem notendur að hafa miklar áhyggjur af því þá er OpenType til í tveimur bragðtegundum (CFF og TTF) en við verðum ekki vör við það.

Mikill æðibunugangur er hjá leturgerðarfyrirtækjum að koma letri sínu í OpenType um þessar mundir. Flest fara einfaldlega þá leið að breyta formatinu á áður útgefnu letri án þess að bæta nokkru í það. En gefa svo allt nýtt letur út eingöngu sem OpenType og þá oft með einhverjum aukafídusum. Ákveðin tilhneyging er að merkja letur sem innihalda mikið af aukatáknum sem Pro og er það augljóst merki um kaupauka.

Ekki er síður fjör hjá leturhönnuðum sem rembast við að tileinka sér nýjar vinnuaðferðir og tæknilega þekkingu um þeta nýja snið. Gott dæmi um mann sem alveg missti sig í OpenType er Alejandro Paul sem ég minntist á hér áður. Veer letur- og myndasölufyrirtækið gaf alveg nýlega út alveg frábæran skriftarfont eftir hann, MinistyScript. Ekki er nóg með að hægt sé að velja um nokkrar mimunandi útgáfur af einstökum stöfum, heldur eru heilu stafasamstæðurnar í letrinu sem taka tillit til hvernig skrift tengist misjafnlega staf úr staf. Hreint ótrúlegt!

Einfaldari útgáfur sem gaman er að leika sér með eru Pro fontarnir sem fylgja Adobe forritunum sem flestir eru aðeins að bjóða upp á útvíkkun fyrir ýmis tungumál og svo Zapfino eftir Herman Zapf sem býður upp á marga möguleika á vali á einstökum stöfum.

Það er ekki hægt annað en að vera svolítið ánægður með þessa þróun og eiga nú möguleika á að skrifa möglunarlaust þýð í þeim forritum sem maður er að nota og geta notað lígatúra þegar maður vill.

Ég hef í áraraðir ætlað að koma mér upp einhvers konar portfólíó. Ekki að ég sé að sækja um vinnu - heldur að safna í bauk hinu og þessu sem situr eftir mann eftir margra ára vinnu. Það er stundum gaman að líta aftur í tímann og skoða þetta gamla dót sem maður hefur verið að fást við. Stærstur hluti þess sem er gert á auglýsingastofum á sér ekki langa lífdaga. Jafnvel lógó sem hafa verið gerð af stoltum teiknara eru uppfærð af einhverjum öðrum nokkrum árum síðar. Og svo að maður minnist nú ekki á auglýsingar. Afar fáar lifa af að vera notaðar ár eftir ár.

Í auglýsingabransanum selst oft best það sem er gert í takt við tíðarandann og sem er líkast því sem er verið að gera erlendis og sést í tískublöðum. Af því sem ég hef fengist við finnst mér alltaf vænst um það sem hefur komið einhvern veginn beint frá hjartanu ef svo má segja, oft byrjað í formi smáriss sem hripað hefur verið á gulan miða eða bakhlið bíómiða og skilur eftir einhverjar smáleifar af manni sjálfum í leiðinni.

Fyrsta verkið sem ég tíni fram hér eru umbúðir utan um Tromp sem ég gerði fyrir Nóa Síríus. Sennilegast var þetta árið 1992. Þá var markaðsstjóri Nóa ungur maður sem hét og heitir enn Jón Björnsson. Jón fór síðar til Hagkaupa og er núna háttsettur maður hjá Baugi… man ekki alveg hvar í skipuritinu. Jón er afar kröfuharður maður bæði til sjálfs sín og annarra og var ekki alltaf auðvelt að finna út hvað honum myndi líka.

Það var þannig í þetta skiptið með Trompið. Margir voru búnir að reyna við hugmyndir að þessum pakkningum og léttur örvætingartitringur var kominn í málið. Ég var beðinn um að reyna við þetta þar sem stutt var í næsta fund. Ég var nýbúinn að fá í hendurnar tölvupenna og beið ekki boðanna að nota hann við að gera skissurnar. Það var eins og við manninn mælt að boð bárust eftir fundinn að skissan hefði verið samþykkt.

Þá var sest í snatri við að hreinteikna eftir skissunni, letur við hæfi valið og allt heila klabbið hreinsað og snyrt. Útkoman var send með hraði til Jóns, því tíminn var að renna út. Jón hringdi til baka og ekki hress. Hann sagði að þetta liti allt öðru vísi en honum hafði verið sýnt og meðal annars letrinu breytt all mikið. Hann vildi fá þetta alveg eins og honum hafði verið sýnt.

Ég fékk því verkið aftur í hendurnar og gerði nánast ekkert annað en að setja innihaldslýsingu á skissuna. Orðið Tromp er því mín eigin rithönd, sólin er riss og óreglan í borðunum er einfaldlega af því að ég var að gera tilraun með nýtt tól. Eftir situr að varan er enn með þessu útliti rúmum áratug síðar og bragðast enn jafn vel.

Í Illustrator er til dæmis ekki hægt að líma textann beint í Mail. Í stað texta kemur mynd af textanum eða hreinlega ekki neitt. Ef skjalið er svo sent áfram kemur í ljós að það er hengt á það fylgiskjal, oftast tómt pdf skjal. Það verður því að fara í kringum þessa annmarka.

Í Illustrator eru tvær leiðir helstar:

Í fyrsta lagi er hægt að fara í File : Export… og velja að vista sem Text Only. Þennan texta má svo opna í TextEdit forritinu, afrita það aftur þar og líma svo í Mail.

Í öðru lagi má líka afrita textann og líma í Word, Nisus eða sambærileg ritvinnsluforrit og afrita svo aftur textann úr þeim yfir í Mail. Einnig má notast við TextEdit forritið en þá bregður svo við að textinn límist inn sem mynd nema valið sé sú aðferð að fara í Edit > Paste and Match Style. Aðeins er misjafnt milli forrita hver hnappaskipunin er, en oftast eitthvað á þessa leið: slaufa+option+shift+V eða slaufa+shift+V.
Síðan er textinn afritaður aftur og límdur í Mail.

Paste and Match Style skipunina er gott að leggja á minnið því að það geta komið upp tilfelli í öðrum forritum þar sem þetta nýtist líka. T.d. ef maður vill afrita möppu- eða skjalanöfn í Finder og líma það inn í önnur forrit. Ef þessi aðferð er notuð koma nöfnin, ef ekki koma myndir af möppunum.

Í FreeHand á Tiger er nauðsynlegt að notast við Klemmuspjaldsbreytinn sem fylgir íslenskustuðningum fyrir Tiger svo allt gangi upp, því að Freehand notast enn við íslenskt Roman lyklaborð.

Sem betur fer er fullt af forriturum sem eru að búa til lausnir fyrir alls kyns smá vandamál sem við þurfum að glíma við. Eitt af þessum forritum er Plain Clip (ókeypis), skrifað af Carsten Blüm. Forritið er notað þannig að maður afritar texta, t.d. í Illustrator og ræsir svo Plain Clip. Plain Clip slekkur sjálft á sér strax aftur. Plain Clip hreinsar snið af textanum á klemmusplaldinu (Clipboard) og eftir þetta er hægt að líma textann í Mail.

Eins og allir eflaust vita er ensk orðabók, Dictionary inni í Applications möppunni. Forritið inniheldur líka samheitaorðabók, Thesaurus. Ég held samt að ekki sé vanþörf á að minna á þetta frábæra forrit og ekki síður á að Dictionary er með flýtitengingu inn í mjög mörg forrit á Tiger. Má nefna Safari og Mail en einnig fjölmörg forrit frá öðrum fyrirtækjum.

Maður setur bendilinn yfir orð og gerir svo flýtiskipunina:

stjórn + slaufa +D (það þarf stundum að smella tvisvar á D-ið).

Við þetta birtist lítill gluggi þar sem orðið er útskýrt.

Þegar þessi gluggi er kominn upp er hægt að skipta yfir í samheitaorðabókina eða þá jafnvel að smella á More… hnappinn og þá opnast Dictionary forritið sjálft.

Það er nú meira en að segja það að framkvæma þetta. Fyrsta skrefið er samt undirbúa leturteikningarnar í Illustrator á réttan hátt svo þær komi í réttri stærð og lögun yfir í FontLab. Ég var búinn að taka saman efni um þetta sama mál einhvern tíma fyrr á þessu ári og skrifaði það á ensku svo fleiri gætu nýtt sér það. Ég birti það hér líka svo nemendurnir gætu haft þetta til leiðbeiningar og minnis. Þetta birtist því sem sagt hér á ensku og ég vona að það valdi ekki neinum erfiðleikum.

Ég veit það fyrir víst að ég á eftir að krukka aðeins í textann síðar en grunnurinn mun þó verða þessi sem hér birtist. Eins má búast við því að eitthvað annað birtist af og til á ensku seinna og af sömu ástæðum og nefndar eru fyrst í greininni, nefnilega af því að margt af því sem ég skrifa um er ekki auðvelt að finna á netinu og ég vil gjarnan að stærri hópur fái að njóta.

Fyrst í stað átti ég ekki laser prentara og ef maður vildi fá eitthvað annað en útprent úr ImageWriter nálaprentara þurfti maður að fara út í Reiknistofu Háskólans til þess að prenta út. Þessar hömlur reyndi maður að yfirstíga af fremsta megni og ég gerði tilraunir með SuperPaint, prenta út úr forritinu og vinna svo með áfram í þeim tækjum sem maður notaði í þá daga. Ég komst fljótlega að því að að best væri bara að láta pixelin njóta sín í því sem maður var að gera.

Eitt af þeim verkefnum sem ég nýtti SuperPaint í var bókarkápa sem ég gerði fyrir Mál og menningu. Flyskræk, kennslubók í dönsku. Myndin, sem er hér að hluta, er teiknuð með klunnalegu músinni sem fylgdi tölvunni. Þegar ég var búinn að teikna myndina fór ég út í Reiknistofnun og prentaði út. Repromyndavélin var notuð til þess að koma teikningunni yfir á glæru og aftan á glæruna málaði ég myndina með þekjulitum. Einnig kóperaði ég snifsi úr dönsku dagblaði og setti inn í pappírsskutluna. Eftirvinnslan fór svo fram í prentsmiðju. Það hefði verið munur að hafa Photoshop til þess að gera allt þetta en eftir lifir að ég held alltaf svolítið upp á þessa teikningu og pixelin í henni.

• Preferences | Units & Display Performance. Set all units to points. Note: Learn this useful Keyboard shortcut to quickly shift between Units: Command+Options+Shift+U. Or click on the Ruler.

• Preferences | Guides & Grid. Set Guideline every 10 pt and Subdivisions to 10.

• Preferences | File Handling & Clipboard. Enable AICB and Preserve Paths.

• View | Show Rulers.
• View | Snap to Grid. Disable.
• View | Guides | Lock Guides
• View | Show Grid (Optional)

• First of all we have to measure the font / glyph drawings we are going to use. I used millimeters in this example but you can use points or inches as well. As long as you have the dimensions of the Ascent and Descent to get the dimensions of the Em Square it does not matter and the results will be the same. We will convert all the dimensions to FontLab units. It is basically proportions we are after. Let’s take an example to explain this in detail.

• Here we have a drawing in Illustrator of some glyphs from a font. A good way to find out the basic dimensions of the font is to look at H, d, x and p and measure it from the Baseline. From the H we see that the Caps-height is 40, Ascender (d) is 42,2 and the x-height (x) is 28,8. Descender is always a negative number in FontLab calculated from the Baseline. There is no need to use the numbers here as negative ones, as long as you remember that all the measurements are made from the Baseline. Descender (p) is 12,4 down from the Baseline. You may find it handy to put in Overshoots, (the green boxes) where rounded letter forms exceeds the measurement lines.

• The upper- and lower case g are fine to find that out. It’s extremely small but easily found out by zooming into the drawings. The dimensions are summed up in the table below.

• Size, divided with Em Square size, multiplied with 1000 = New size
• Ascender (d) 42.2 / Em Square 54.6 * 1000 = 773
• Caps (H) 40.0 / Em Square 54.6 * 1000 = 733
• X-height (x) 28.8 / Em Square 54.6 * 1000 = 527
• Baseline 0.0 / Em Square 54.6 * 1000 = 0
• Descender (p) 12.4 / Em Square 54.6 * 1000 = 227
• Overshots (Gg) 0.65 / Em Square 54.6 * 1000 = 12

• Ascender + Decender 54.6 / Em Square 54.6 * 1000 = 1000

• Make a new file in Illustrator. Make the art board 1000 pt wide and the height 1227 pt. 1227 pt is Em Square 1000 pt + Descender 227.
• Drag the ruler zero point from the upper left corner where the rulers meet to the very bottom of the art board.
• Drag a guideline from the top ruler to the height of 227 pt. This guideline will be the Baseline of the font.
• Drag the ruler zero point to the Baseline and to the very left edge of the art board. Note: This is very important because this determines the position of the glyph when it’s transported to FontLab.
• Drag guidelines from the top ruler to where the Ascender, x-heigh, Caps and overshoots should be according to your table.

• Do the 1 - 4 actions of the previous description.
• Bring in the colored boxes. Adjust the shapes to a more square form by using the Direct Selection Tool (the white arrow), and move the right side of the boxes to left.
• Put the colored boxes so that the Baselines are aligned exactly.
• Option-Click with the Scale Tool on the Baseline. Put in 646% in the Uniform Scale field in the dialog box that opens.
• Set guidelines according to the colored boxes. Delete the boxes when you are done.

• The percentage 646% is now the key number to all your enlargements and you use it to re size the font design.

• If fonts are drawn in Illustrator and intended to be moved over to FontLab it must be filled, not stroked.
• The drawings must not exceed the top or bottom of the Art board / Document Size.
• Let all your Nodes / Anchor points fit the Grid / Guidelines.
• Keep Snap to Grid on. When the drawings are moved over to FontLab will round the drawings off if it does not fit the grid.
• If you think you need more precision recalculate all the numbers in the table with 2000 (instead of 1000) and increase the Illustrator document size accordingly. Also change the UPM in FontLab to 2000.

• Go to File in the menu and choose New. File | New.
• File | Font Info | Metrics and Dimensions. Keep it like it is: Font’s UPM is: 1000
• File | Font Info | Metrics and Dimensions | Key Dimensions. Fill in the dimensions from the table like is shown here.

• Go to Preferences | General. Be sure “Do not rescale EPS files” is checked.

Eitt sem Explorer gerir ekki við letur en lætur mann þó vita af því ef eitthvað er að. Þessi eiginleiki, að gera við letur er í forritunum Suitcase og FontAgent Pro en Linotype mun ekki setja hann í Explorer X. Þeir bera við höfundarréttarmálum; segjast ekki mega breyta letrinu. Þeir hafa sjálfsagt töluvert til síns máls enda eru höfundarréttarmál ær og kýr leturútgefenda.

Leturfjöldi einn og sér í tölvum er út af fyrir sig ánauð fyrir stýrikerfi tölva og þess vegna eru forrit eins og Explorer X, Suitcase og FontAgent Pro búin til okkur til hægðarauka. Við þetta bætist að ef gallar eru í letri eða skemmdir er stórhætta á ferðum og getur oft á tíðum erfitt að rekja villur til letursins og fylgifiska þess eins og skyndiminnisskjala (font cache). Það er því nauðsyn fyrir alla sem höndla mikið með letur að hafa við hendina forrit sem geta sigtað út letur sem er skemmt og gert við það. Nýlega kom út lítið hjálparforrit á þessum vettvangi Smasher.

Smasher er framleitt af InsiderSoftware, þeim sömu og gera FontAgent Pro. Þarna eru því engir aukvisar á ferð. Það sem Smasher gerir helst fyrir mann er að hreinsa út font cache skjöl úr tölvunni, líkt og FontFinagler gerir. Smasher gengur þó enn lengra en FontFinagler og hreinsar út skyndiminnisskjöl tengd ákveðnum forritum sem ég hef fjallað um hér áður, Office, Adobe og Quark.

Smasher gerir einnig við leturtöskur gamlar og nýjar og getur skipt þeim upp þannig að í stað leturtösku með öllu skjáletrinu, deilist það niður í stakar leturtöskur með einu skjáletri hvert. Þetta getur læknað sumt gamalt letur sem ekki vill sýna sig annars. Þekkt vandamál. Ýmislegt annað er ótalið hér og best að lesa nánar um þetta hjá insidersoftware.com/SM_smash.php .

Það er þó eitt sem gerði það að verkum að ég keypti það eftir aðeins 10 mínútna prufu. Forritið er frábært til þess að skoða letur sem ekki er virkt í tölvunni. Það eru all mörg forrit sem beinlínis eru ætluð til þess að skoða letur en lang flest bjóða aðeins upp á að skoða letur sem hefur verið gert virkt á tölvunni. Ég er búinn að leita lengi að forriti sem þægilegt er að skoða letur úr letursafni þar sem það er statt á tölvunni, án þess að virkja það. Á stýrikerfi 9 notaði maður FontGander en það hefur alltaf vantað almennilegt forrit á tíunni sem býður upp á svipaða möguleika. Smasher er það besta sem ég hef fundið enn. Boðið er upp á sýniseintak með takmarkaðri virkni en forskoðunarhlutinn er í góðu lagi.

Mér hefur fundist mörg af þessum widget-um mjög gagnleg eða einfaldlega skemmtileg. Mér finnst til dæmis æði að fá Dilbert í gegnum Dashboard með iComic. Eina annað widget sem ég er með sem telst til afþreyingar er SuperBrain, widget útgáfa af gamla Mastermind spilinu. Ég er nú samt að fá aðeins leið á því en hætti mér ekki í SuDoku í bili.

Hins vegar eru mörg gagnleg widget sem ég nota næstum daglega svo sem Gengjan, íslensk gengistafla með útreikningi, og lítið fyrirbæri sem heitir ladytax. Ladytax nota ég til þess að reikna virðisaukaskatt í báðar áttir. Fullt er af öðrum sem ég náð mér í en nota sjaldan.

Dashboard er mjög þægilegt að kalla fram með F12 hnappnum en hérna eru nokkrar ábendingar sem margir hefðu eflaust gaman af að prófa.

Í stað þess að smella á F12, prófaðu að halda hnappnum niðri í smástund. Þetta birtir Dashboard bara tímabundið og widget-in hverfa um leið og hnappnum er sleppt. Hentugt til dæmis ef maður ætlar bara rétt að sjá hver hitinn er úti. Ekki þó fyrir þá sem eru ekki með Eject hnapp á hnappaborðinu því þá opnast bara CD skúffan.

Prófaðu að halda niðri Shift um leið og þú smellir á F12. Flott þegar maður er að sýna Windowsfólki dásemdir makkans. Þetta hægir á innkomu Dasboard. Prófaðu í leiðinni að nota Shift með Expose hnöppunum F9, F10 og F11.

Til þess að breyta stillingum á widget-um err vaninn að ýta á plúsinn. Prófaðu að smella þess í stað á slaufu + - (bandstrik).

Ef þig langar til þess að hafa widget á skjáborðinu og alltaf opin án þess að þurfa alltaf að smella á F12 geturðu farið í Terminal forritið og skrifað þetta þar:

Smellir svo á Enter hnappinn og skráir þig út úr tölvunni. Þegar þú ert komin(n) inn aftur geturðu dregið þau widget sem þú vilt hafa á skjáborðinu þangað út og ræst þau.

Ekki löngu eftir að Adobe Creative Suite kom út, bauðst mið- og austurevrópuútgáfa af pakkanum, kölluð CE. Í þessum pakka er boðið upp á orðskiptingu fyrir þau lönd sem heyra undir þetta svæði og þar á meðal íslenska orðskiptingu í InDesign og Illustrator - og undarlegt nokk, Photoshop líka. Margir freistuðust til þess að kaupa þessa útgáfu, sem var töluvert dýrari en standard pakkinn.

Því miður reyndist þessi orðskipting ekki skila þeim væntingum sem til hennar voru gerðar og ýmsir gallar aðrir gallar eru á útgáfunni sem gerir pakkan svo til ónothæfan. InDesign er þó skásta forritið í pakkanum og auðvitað það sem reynir mest á orðskiptinguna. Illustator CE er hins vegar að mínu mati algerlega ónothæft vegna galla og sá versti er að nánast allar tengingar við Option hnappinn eru óvirkar. Sem betur fer fylgdi standard útgáfan með í pakkanum þannig að ég notaði hana.

Nú horfir svo við að mörg málasvæði sem voru í CE eru komin inn í standard pakkann af CS2; Pólland, Rússland, Tyrkland, Tékkland svo nokkur séu nefnd - en auðvitað ekki Ísland. En það átti enginn von á því, var það?

CE pakkinn verður eflaust útbúinn í útgáfu CE2 en ekki gengur það nú hratt að koma honum á koppinn. Spennandi verður að sjá hvort Ísland verði þar inni ásamt Litháen og Lettlandi, Búlgaríu og Albaníu og nokkrum öðrum málasvæðum. Þó geri ég engan veginn ráð fyrir því.

Hins vegar eru góðar fréttir líka. Fyrirtæki nokkurt í Hollandi, Woodwing er með á lokastigi islenskan orðskiptipakka fyrir InDesign. Orðskiptipakkinn er kallaður Smart Hyphen. Einnig munu fyrirtækið bjóða upp á starfsetningarpakka sem kallaður er Smart Speller.

Þar sem þeir eru ekki tilbúnir með framleiðslulínuna er ekkert enn um þetta á vefsíðu fyrirtækisins en óðum styttist í þetta. Verð er ekki fastsett enn, en er áætlað í kringum 350 evrur fyrir Smart Hyphen. Ég kem með meiri fréttir af þessu um leið og mér berast þær.

Mér finnst ég græða mest á því hvernig Spotlight vinnur með Mail. Það er undra auðvelt að finna til pósta eftir ýmsum skilyrðum, sendanda, efnisorði, dagssetningum og hverju sem ég. Þannig hefur mér tekist að minnka umfang póstsins míns um þrjá fjórðu á þeim stutta tíma sem Tiger hefur verið við lýði en fyrir þann tíma hélt ég að verkið væri óyfirstíganlegt og var skapi næst að henda öllu póstinum mínum og byrja frá grunni. Elstu póstarnir sem ég á eru síðan 1994 þannig að ég tímdi því auðvitað ekki.

Þessar dásemdir Spotlight ná ekki langt út fyrir Mail hins vegar hvað mig varðar að minnsta kosti. Þegar ég tengdi leturdiskinn minn við tölvuna fékk Sportlight alvarlega í magann og hefur ekki verið samur síðan. Þetta kom mér svo sem ekkert á óvart því stór letursöfn virðast fara illa í flest svona skráartól. Hraðvirk leit byggir alltaf á efnisskrá sem forritin safna saman og leitað er í en ef efniskráin verður mjög viðamikil getur verið alger plága að nota þær. Einnig eiga svona skár til með að skemmast og verður leitin eftir því leiðinleg og langdregin.

Ég tók því upp þráðinn þar sem frá var horfið með Quicksilver (QS), sem ég notaði svolítið hér forðum daga. Ég var eiginlega alveg búinn að gleyma þessu tóli en rambaði á það aftur fyrir skemmstu. Endurfundirnir voru einkar ánægjulegir og ég verð að segja að ég kann betur við það nú en hér áður fyrr. Fyrir þá sem ekki hafa prófað Quicksilver er í skemmstu máli tólið þannig að QS er í bakgrunni og kveikt á því með hnappaskipun að eigin vali eins og á Spotlight. Þá pikkar maður inn t.d. fyrstu stafina í nafni forrits, s.s. ILL og listi birtist með tillögum QS. Mjög líklega er Illustrator efst á listanum og með því að smella á Enter ræsist Illustrator. Þá gæti verið að maður pikkaði næst inn t.d. vin, og segjum að mappan Vinnuseðlar sé þriðja tillaga að ofan. Maður velur þá möppu úr listanum og ef maður notar QS oft til þess að opna Vinnuseðlamöppuna, lærir Quicksilver forritið þessa hegðun manns og hefur hana sem fyrsta val. Quicksiver verður því alltaf betra og betra eftir því sem maður notar það meira.

Þetta er nú bara svolítið skemmtilegt að nota og ótrúlega hraðvirkt. Quicksilver er með fyrirfram skilgreinda staði til þess að leita á svo sem í Applications, þannig að ef maður er með annan stað í tölvunni fyririr önnur forrit þarf maður að láta QS vita. Þegar ég hafði ánetjast Quicksilver aftur, freistaðist ég náttúrulega til þess að láta QS vita af leturdisknum. Ég hefði betur látið það ógert, en hvernig á maður að vita hvort laug er heit eða köld nema maður stingi tánni í vatnið? Ég losnaði úr hremmingunum með því henda út þeim catalog skrám sem Quicksilver var búinn að búa til og byrjaði aftur frá grunni.

Niðurstaðan eftir allt þetta brölt er helst sú að skynsamlegast sé að halda utan stór skjalasöfn með sérstökum þar til gerðum forritum en nota heldur Spotlight, Quicksilver og því um lík forrit til þess að halda utan um vinnusvæðið sjálft, tölvuna og þau svæði sem stöðugt breytast að innihaldi. Forritið DiskTracker (DT) hefur lengi mjög vinsælt til þess arna. Ókosturinn við það er þó sá að DT er ekki unicode aðlagað ennþá þannig að íslenskir sérstafir eiga sér enga von þar í bili. Ég hef því hallast að því að nota DiskCatalog frá Haxial. Þótt það sé engan veginn fullkomið og afar ljótt óbreytt, er það hrikalega hraðvirkt og þjónar vel til þess að halda utan um stór skjalasöfn hvort sem þau eru á hörðum diskum eða lausum CD eða DVD diskum. Útliti forritsins er auðvelt að breyta með því að skipta út sérstökum útlitsskrám.

Enn aðrir möguleikar eru líka í stöðu sem þessari. Forritið Spotless, sem kostar innan við átta dollara, býður manni að fá meiri stjórn yfir katalógunum sem Spotlight býr til. Það getur til dæmis eytt skjalaskrám sem halda utan um einstaka diska sem ekki eru lengur tengdir við tölvuna eða útilokað Spotlight frá því að búa til skrá yfir tiltekna diska. Alveg upp í að gera Spotlight alfarið óvirkt - sem ekki er sérlega skynsamlegt. Ef Spotlight er alveg óvirkt dettur út Find möguleikinn í möppum og sömuleiðis Spotlight í Mail og öðrum forritum sem nýta sér Spotlight. Vissara er að lesa leiðbeiningarnar vandlega áður en Spotlight er notað svo menn séu með á hreinu hvað þeir eru að gera. Lesningin á heimasíðu forritsins er mjög fróðleg og upplýsandi um vandræði sem Spotlight getur lent í.

Að síðustu langar mig til að benda á smáforrit sem framkvæmir gamaldags leit á tölvum í anda Sherlock og forvera hans. EasyFind er ókeypis og þokkalega hraðvirkt við flestar aðstæður og ágætt að hafa við hendina og bera saman við aðra leitarmöguleika í tölvunni. Það byggir ekki á neinum katalógum, heldur “handleitar” einfaldlega. Þannig er það því afar hraðvirkt á litlum svæðum, allt að fimm sinnum hraðvirkara en Spotlight en verður mun hægara ef leitarsvæðið er stórt.

Þessar viðbætur (Plug-in) eru frá þýsku fyrirtæki, Aextra software, sem sérhæfir sig í gerð slíkra viðbóta. Þessar viðbætur komu út 10. nóvember síðastliðinn og hægt er að nálgast prufur á vefnum þeirra. Til þess að fá prufur sérstaklega fyrir íslensku þarf þó að senda beiðni í pósti.

Ég hef verið að prófa InDihyph og er skemmst frá því að segja að þessi viðbót svínvirkar. Athuga þarf þó að af því að þetta er viðbót helst orðskiptingin eingöngu á vél sem er með hana. Ekki er hægt að vista textann orðskiptan til notkunar á annari vél sem ekki er með viðbótina.

Verðið er líka hagstætt miðað við sambærilegar viðbætur eða 195 evrur fyrir eina vél en 165,7 evrur ef keypt er tíu notenda leyfi.

InDitect er hins vegar stafsetningarviðbót sem til er fyrir íslensku. Margir þekkja íslenska forritið Stafsetning sem er kerfislægt stafsetningarforrit. Gallinn er bara sá að Stafsetning virkar ekki inn í Adobe forritin og því munu eflaust margir fagna þessari viðbót.

Möguleikum í þessum málum er því að fjölga hratt þessa dagana og er vel.

Mun þægilegri leið er að nota viðbót (plug-in) frá Markzware, Q2ID. Þessi viðbót bætir við InDesign þeim eiginleika að geta opnað hvaða Quark skjal sem er alveg upp í útgáfu 6 án nokkurs annars undirbúnings. Gildir þá einu hvort skjalið var gert í Quark á makka eða pc. Verðmiðinn er settur á 199 dollara sem eflaust skilar sér hratt til baka fyrir þá sem oft þurfa að standa í svona millifærslum.

Markzware býður einnig upp á ID2Q, sem breytir InDesign skjölum í Quark skjöl. Ég held að Markzware sjálfur hanni lógóin fyrir forritin og útlit þeirra og ég get ekki hugsað mér að setja neitt af því dóti hérna með.

Helstu nýjungar fyrir utan að virka á MacOsX eru stuðningur við Euro stafinn og afrita/líma stuðningur við nýjustu útgáfur af Illustrator og FreeHand. Einnig er búið að hreinsa út þó nokkuð af villum sem eftir stóðu þegar þróun forritsins hætti í útgáfu 4.1.5.

Fontographer lítur út og virkar á mjög kunnuglegan hátt og ekki laust við að mann kitli pínulítið í magann við að sjá þennan gamla kunningja. Forsýn, preview er það helsta sem hefur ekkert batnað. Prufu er hægt að nálgast hér.

Ég tók hér saman nokkur atriði sem ég veit að margir hefðu gott af að skoða og tileinka sér og set þau upp sem reglur sem síðan er hægt með góðri samvisku að brjóta ef maður vill. Þessar reglur eru fyrst og fremst um notkun dálkahnappsins, tab hnappsins í texta og inndráttar (indent).

Ef ég man rétt heitir tab hnappurinn dálkastillir eða dálkahnappur á ritvél. Þetta nafn er varla viðeigandi á tölvum þar sem miklu betri leiðir eru til þess að gera dálka, að maður tali ekki um inndrátt á texta. Ég ætla samt að nota það orð hér ásamt tab.

Öll almennileg ritvinnslu- og umbrotsforrit og jafnframt textavinnsluhlutar teikniforrita eru með forstillt dálkahök. Um leið og maður setur inn dálkahak að eigin geðþótta hverfa forstilltu hökin eða ýtast á undan þeim sem maður setur inn. Það er í góðu lagi að nota dálkahnappinn við vinnslu á töflum og efnahagsreikninum og því um líku en ekki við venjulegan meginmálstexta. Í töflum eru vinstri dálkahök mest notuð til þess að jafna texta að framan í dálka en hægri dálkahök mest til þess að jafna tölur að aftan.
Við skulum þá líta aðeins helstu tólin, dálkastikuna og málsgreinagluggann (Paragraph Palette) sem við notum til þess að móta texta með.

Á stikunum eru tveir þríhyrningar. Sá neðri stýrir inndrætti textans eða vinstri brún hans. Sú efri stýrir því hvar fyrsta lína málsgreinar byrjar. Þetta er mikilvægt að hafa í huga. Takið eftir litlu hökunum sem standa upp úr. Þetta eru forstillt dálkahök. Ef við setjum inn okkar eigið dálkahak hrekjast þau forstilltu á undan og hverfa af því svæði sem við erum að stilla.

Það er þægilegt að nota stikuna til þess að stilla þetta inn en oft (alltaf) er þörf á nákvæmni í þessum efnum og þá er betra að notast við málsgreinagluggann (Paragraph Palette). Sérstaklega á þetta við þegar við samræmum staðsetningu dálkahaks og fyrstu línu inndráttar sem ég sýni hér neðar.

Skoðum málsgreinagluggann og stikuna betur með skýringum og takið vel eftir litlu táknmyndunum því þær eru samræmdar milli Adobe forritanna og segja meira en mörg orð.

a. Inndráttur texta, vinstri hlið textadálksins. Þarf ekki endilega að vera á núllpunktinum.

b. Inndráttur fyrstu línu málsgreinar. Athugið að þessi tala getur í sumum tilfellum verið negatíf, það er að segja með mínusmerki fyrir framan.

c. Staðsetning dálkahaks, tab. Aðeins hægt að gera á stikunni.

d. Fjarlægðarviðbót á undan málsgrein.

e. Fjarlægðarviðbót á eftir málsgrein.

Eins og sést á myndinni er hægt að gera sumt á stikunni en pallettan er mun ítarlegri. Hér koma svo nokkrar reglur.

1. regla: Ekki ofnota dálkahnappinn
Margir freistast til þess að nota dálkahnappinn í tíma og ótíma til þess að skorða texta, setja inndrátt á fyrstu línur og margt fleira. Í næstu reglum er farið í einstaka liði til þess að skýra hvernig þetta ætti að vera gert.

(Það er mér ógleymanlegt þegar ég þurfti einu sinni að færa inn leiðréttingar í bækling sem samstarfsmaður sem var farinn í sumarleyfi hafði sett upp. Unnið hafði verið með fast textabox en textinn, fyrir utan fyrirsagnir, var allur inndreginn með því að slá tvisvar á tab í upphafi hverrar línu. Um leið og textinn lengdist eða styttist vegna leiðréttinganna fór öll uppsetning lönd og leið. Ég er enn að sjá svipaða hluti gerast í textavinnslu þótt þetta sé það ýktasta sem ég hef upplifað í þessum efnum).

Mun betri leið er að stilla inndráttinn með efri þríhyrningnum, b. eða í palettunni. Ef textinn er langur þá setur býr maður til stílsnið með stillingunum, Paragraph Rules.

2. regla: Færum til texta með inndrætti en ekki dálkastilli. (a.)
Stundum hentar að draga inn texta t.d. í innskotum í texta, nánari skýringum og þess háttar. Þá er skynsamlegast að velja þann hluta textans og draga inn neðri þríhyrninginn, a. eða færa inn málin í málsetningargluggann. Gera svo endilega stílsnið (Adobe: Paragraph Rule, Quark: Style Sheet) ef hætta er á að innskot sé víðar í textanum.

3. regla: Ekki setja inndrátt á fyrstu línu í fyrstu málsgrein kafla.
Inndráttur í fyrstu línu málsgreina er ætlaður til aðgreiningar þeirra og er því af augljósum ástæðum óþarfur á fyrstu málsgrein og hreinlega ljótur. Prófið bara að opna nokkrar íslenskar skáldsögur og skoða muninn. Því miður verður að segjast eins og er það þessi regla er ekki nærri alltaf virt í íslenskum bókum. Á móti má nefna Morgunblaðið sem ég kíkti á rétt sem snöggvast áðan. Þar er þessi regla í hávegum höfð. Sjá myndirnar.

4. regla: Ekki gera inndrátt í fyrstu línu með dálkahnappinum.
Í framhaldi af þriðju reglunni er rétt að kíkja aðeins betur inndrátt fyrstu línu málsgreinar. Margir láta eins og þeir séu að vinna á ritvél þegar þeir vinna með texta og ýta á dálkahnappinn, tab, við upphaf hverrar málsgreinar. Mun betra að festa svona fyrstu línu inndrátt með málsgreinastillingum í málsgreinagluganum, Paragraph. Þetta er auðvelt að stilla í dálkastikunni (sjá mynd) annars vegar og hins vegar með málsetningu eins og myndin sýnir líka. Þá er þetta líka stillt eins og okkur finnst smekklegast en ekki eins og þeim sem smíðaðu forritið fannst að það ætti að vera. Athugið að oftast þarf maður að hreinsa texta sem maður fær sendan af þessum ófögnuði því ofgnótt dálkamerkja í texta getur klúðrað öllu útliti.

5. regla: Ekki slá hugsunarlaust á Return (vendihnapp) eftir málsgrein.
Hérna er það ritvélasyndrómið aftur. Það er nauðsynlegt að kíkja vandlega á bil milli málsgreina því að þau skipta gríðarlega miklu máli um heildar áferð prentaðs texta. Stundum getur auðvitað eitt eða tvö línubil verið það eina rétta en það væri þá alger tilviljun. Athugið frekar stillingarnar sem sýndar eru hér á myndinni í lið d. og e. Þessar stillingar segja til um hve bilið á eftir og undan málsgrein á að vera. Nóg er oftast að notast við annað hvort undan eða eftir. Ég nota oftast á eftir, oft 1-2 mm, en það fer auðvitað eftir stærð letursins og smekk. Á neðri skýringamyndinni setti ég inn 2 mm í reit d.

Ef málið er gefið upp í punktum er einfalt að skrifa mm á eftir tölunni og þá kemur bilið í millimetrum ef óskað er. Best er síðan að binda þetta í stílsnið eins og ég hamra stöðugt á. Illustrator býður upp á málsgreina og stafa stílsnið eins og InDesign en hægt er einnig að soga þau upp snið með sogpípunni til þess að færa þessar stillingar milli málsgreina ef textinn er ekki það langur að það taki því að festa sér stillingar í stílsniði.

6. regla: Notum sambland af indrætti og dálkastillingum til þess að láta tölu- eða bollumerktan inndátt líta betur út.
Þegar við fáum texta sem á að vera inndreginn og með bollum eða tölum á undan eða tölum þurfum við gjarnan að byrja á því að hreinsa út eitthvað af dálkamerkjum sem ritarinn setti inn eins og áður var minnst á. Að því loknu veljum við allan textann sem um ræðir og setjum stillingarnar upp eins og sýnir hér á myndinni. En auðvitað notar hver og einn sín eigin mál.

Brellan er fólgin í því …
… að nota inndrátt á allan textann. Notum til dæmis 6 mm því að við ætlum að draga textann lítils háttar inn og hafa bollurnar við jaðar dálksins.

Þá er fyrstu línu inndráttur settur í negatíva tölu -6 mm, þannig að við breytum þessu hugtaki í útdrátt. Fyrsta línan er því framar en inndregni textinn.

Og að lokum setjum við dálkahak á 6 mm f. til þess að fyrsta lína textans jafnist við inndregna textann. Hér er löglegt að nota dálkahnappinn, tab.

Ég skora á alla sem lesa þetta að prófa þetta á einhverjum texta t.d. einhverju sem þeir eru nýbúnir að vinna með. Margir munu spyrja sig hvernig þeir hafa farið að fram að þessu.

Áður en ég tók til í mínum ranni vann ég nokkrar keppnir á netinu fyrir hræðilegasta skjáborðið án þess að hafa neitt fyrir því annað en að senda inn skjáskot. En svo ég finni til einhverja afsökun, þá var ein af ástæðunum fyrir því að skjáborðið var svona hjá mér var að það var svo auðvelt að draga hvað sem er yfir á það, myndir, vefföng, textabrot og hvað eina. Þegar ég fór að vinna á tíunni hélt ég eins og margir aðrir að þessi drag and drop eiginleiki hefði verið fjarlægður.

Ég ætla ekki að fara að rusla skjáborðið hjá mér aftur, en ég komst nýlega að því að það er innbyggt hik sett inn í þennan eiginleika í mörgum forritum eins og t.d. Safari. Ef maður velur texta og styður pílunni í eina sekúndu á valið er hægt að draga textann hvert á land sem er. En ég vara ykkur við: Skjáborðið verður fljótlega ein ruslahrúga.

Svo kemur einhvern tíma að því að maður vill fara að kíkja á hvað er í öllum þessum klippum á skjáborðinu og jafnvel flokka þau. Nöfnin eru oft ekkert sérlega upplýsandi. Þá er ómetanlegt að hafa við hendina snilldarforrit sem heitir ClipEdit. Með því er hægt að opna klippibútana laga til innihaldið og endurskíra og ýmislegt annað. Af einhverri ástæðu hafa þeir sem skrifuðu forritið ákveðið að taka ekki lengur neitt fyrir það, en ég keypti það fyrir mörgum árum - reyndar fyrir lítið fé.

FontLab notendur skrifa gjarnan á póstlista til þess að kvarta og kveina eða leita sér aðstoðar. Þar hefur í nær eitt og hálft ár verið í gangi könnun á því hverju menn vildu breyta í síðustu útgáfu eða bæta við. Er styst frá því að segja að orðið hefur við miklu af þessum óskum og meira til. Annars er hægt að læra heilmikið af því að lesa þessa pósta og einnig eru leiðbeiningar frá fyrirtækinu sjálfu um ýmis atriði sem þörf er á að skýra betur þótt handbókin sé um 700 blaðsíður.

Svo aðeins lítið eitt sé upp talið þá hafa:

• teikniáhöldin verið þróuð og bætt í þau
• prentun og prófun á letri bætt
• autotracing bætt við
• OpenType og Unicode fengið betri stuðning

Það er líka gaman að sjá að það er búið að hreinsa út ýmsar ambögur sem komu til af því að forritararnir og höfundar forritsins eru rússar og ekki þeir alhörðustu í enskunni. Vænlegast er að kynna sér breytingarnar á vefsíðunni því ég yrði í allan dag að endurskrifa það hérr. En þa er greinilegt að það er nánast búið að endurgera forritið. FontLab er ekki ódýrt forrit en hægt er að fá léttvægari útgáfu sem heitir TypeTool og dugir flestum til að byrja með. Síðar er svo hægt að uppfæra ef óskað er.

FontLab notendur skrifa gjarnan á póstlista til þess að kvarta og kveina eða leita sér aðstoðar. Þar hefur í nær eitt og hálft ár verið í gangi könnun á því hverju menn vildu breyta í síðustu útgáfu eða bæta við. Er styst frá því að segja að orðið hefur við miklu af þessum óskum og meira til. Annars er hægt að læra heilmikið af því að lesa þessa pósta og einnig eru leiðbeiningar frá fyrirtækinu sjálfu um ýmis atriði sem þörf er á að skýra betur þótt handbókin sé um 700 blaðsíður.

Svo aðeins lítið eitt sé upp talið þá hafa:

• teikniáhöldin verið þróuð og bætt í þau
• prentun og prófun á letri bætt
• autotracing bætt við
• OpenType og Unicode fengið betri stuðning

Það er líka gaman að sjá að það er búið að hreinsa út ýmsar ambögur sem komu til af því að forritararnir og höfundar forritsins eru rússar og ekki þeir alhörðustu í enskunni. Vænlegast er að kynna sér breytingarnar á vefsíðunni því ég yrði í allan dag að endurskrifa það hérr. En þa er greinilegt að það er nánast búið að endurgera forritið. FontLab er ekki ódýrt forrit en hægt er að fá léttvægari útgáfu sem heitir TypeTool og dugir flestum til að byrja með. Síðar er svo hægt að uppfæra ef óskað er.

Annað tól og einfalt líka nota ég á iMac tölvur sumar sem spýta út úr sér diskum af of miklum krafti. Það er óþarfi að taka mynd af því eða teikna upp. Það er einfaldlega blað eða plastræma, svona 30 cm að lengd, sem ég lími á rammann á tölvunni með límbandi, þannig að myndist lykkja sem grípur diskinn. Stillt þannig að diskurinn sé næstum laus en detti ekki alveg út á gólf.

MacWorld sýningin, MacWorld Expo 2006 hefst í næstu viku í San Francisco. Fyrir mér er þetta einn af bestu og skemmtilegustu tölvutengdu atburðum hvers árs og frábært að hlaða þar rafhlöðurnar fyrir komandi misseri.

Ég hef ekki alveg töluna á þeim sýningum sem ég hef sótt. Sennilega ellefu eða tólf sýningar. Umfang MacWorld sýninganna hefur heldur minnkað með árunum en að mínu mati hafa gæðin hins vegar aukist. Er það í takt við tímann; fyrirtæki sem kosta starfsmenn á sýningar af þessu tagi ætlast til þess að ferðin sé góð fjárfesting en ekki skemmtiferð. Þannig hef ég alltaf litið á það líka en það vill bara svo til að mér finnst þetta sömuleiðis arfa skemmtilegt þótt ég láti á engu bera.

Það sem mér finnst vera að batna með hverju árinu eru þeir fyrirlestrar sem boðið er upp á. Þeir eru upp til hópa haldnir af fólki sem veit hvað það er að segja og sem veit að það er að tala við marga sem vita næstum því jafn mikið og það sjálft. Svo eru auðvitað svona álfar eins og ég sem vita næstum ekki neitt. Þess vegna er þetta eins og ströng kennslustund og manni líður stundum eins og maður hafi ekki lært heima. en nokkur Eureka! eru hverrar krónu virði.

Sýningin sjálf er nóg fyrir einn til tvo daga þótt maður gerði ekkert annað. Nóg er af smá sýnikennslu á básunum og nóg að skoða. Einnig hittir maður augliti til auglitis fólk frá fyrirtækjunum sem maður hefur verið í sambandi við eða og getur spurt beint um ýmsa hluti og skoðað.

Af einhverjum ástæðum hef ég aldrei nennt að fara á svokallað Keynote. Keynote er opnun sýningarinnar og síðustu árin hefur Steve Jobs oftast troðið upp og sýnt nýjasta dótið. Það vantar eitthvað element í mig varðandi persónudýrkun og ég væti ekki buxurnar yfir frægu fólki, sama í hvaða liði það er. Ég get alveg eins horft á þetta á stórum skjá klukkutíma síðar.

Það er óneitanlega nokkur spenna núna um hvort eða hvaða dót verður kynnt. Koma vélar og hverjar þá með intel örgjörva? Verður kynnt margmiðlunarmiðstöð? Það er í það minnsta ljóst að ekkert má gefa eftir í velgengni iTunes/iPod æðisins. Þetta kemur bara í ljós og ég held alveg vatni yfir þessu. Mér er alveg sama hvaða örgjörvi er í vélunum svo lengi sem þær keyra MacOs stýrikerfi, eru hraðvirkar og tiltölulega fallegar svo manni súrni ekki í augum við að vinna á þær.

Sú var tíðin að Norton var nánast eina svarið við meinum sem hrjáðu makkana. Norton Utilities var ágætt svo langt sem það náði en dugði samt illa á margar villur. Mín reynsla var á endanum sú að ég notaði Norton meira í forvarnir en í viðgerðir. Þetta er svona eins og að fara með bíl í reglulegar skoðanir sem taka sinn toll en eru þó skárra en að fá einn stóran skell. Symantec sem framleitt hefur Norton tilkynnti á síðastliðnu ári að þeir myndu hætta að þróa viðgerðarforritið og útgáfa 8.0.3. er sú síðasta í röðinni og virkar ekki á Tiger. Margir voru enda búnir að fá nóg af forritinu og farnir að snúa sér að öðru. En hvað getur komið í staðinn?

Um það leyti sem Norton Utilities stóð í útgáfu 5 kynntist ég viðgerðaforriti sem heitir DiskWarrior frá AlSoft. Skemmst er frá því að segja að á einu ári lagaði þetta forrit fleiri vélar en Norton hafði gert í fimm ár á undan. DiskWarrior kostar eina 80 dollara en þeim peningum er vel varið. Það sem gerir DiskWarrior er í raun aðeins eitt, en jafnframt einstakt, en það er að renna yfir svokallað Directory, en það er skráin yfir það hvar allt er á harða diskinum. Síar burt það sem er ekki í lagi og býr til nýja Directory skrá sem svo er skipt út í lok aðgerðarinnar. Villur í B-Tree, sem Norton réði aldrei almennilega við og Overlapping files, þegar fleiri en ein skrá á diskinum er skrifuð á sama stað, hverfa ásamt fjölmörgum öðrum villum sem ekkert annað viðgerðaforrit kann að laga. Þetta er það forrit sem allir ættu að eiga á vísum stað. Þeir sem vinna mikið á vélarnar sínar og eru með mikið streymi skjala inn og út af vélinni ættu að hafa vaðið fyrir neðan sig og renna DiskWarrior yfir vélina sína svona mánaðarlega sem fyrirbyggjandi ráðstöfun.

Önnur forrit sem huggulegt er að hafa líka er TechTool Pro frá Micromat og Disk Genius frá ProSoft Engineering.
TechTool Pro er afar fjölhæft viðgerðaforrit. Það prófar alls kyns hluti í tölvunni svo sem diska, minni, FireWire tengi, USB tengi og þar fram eftir götunum og Defragment, sem raðar saman gagnahlutum sem skrifuð eru víðsvegar á diskinn þegar lítið rými. Einnig er boðið upp á að mynda eDrive sem er hlutadiskur (partition) með forritinu og lágmarks stýrikerfi sem nota má til þess að ræsa vélina frá. Þá setur forritið inn S.M.A.R.T vörn (Self Monitoring Analysis And Reporting Technology), sem leyfir forritinu að fylgjast með vélinni í bakgrunni og vara mann við ef eitthvað er farið að hegða sér undarlega. TechTool Pro tekur við þar sem Norton hætti og fer yfir stóran hluta af því sem Norton gerði og slatta í viðbót. TechTool Pro er afar auðvelt í notkun og krefst ekki neinnar þekkingar á innviðum tölvunnar til þess að nota. Einfaldlega virkar.

Disk Genius er jafnvel enn flottara forrit. Þetta forrit leggur heldur meiri áherslu á harðdiskana sjálfa og gögnin á þeim. Meðal annars er hraðvirk afritun á milli diska og full eyðing trúnaðargagna. Þeir eru með ágætis samanburðartöflu á vefnum sínum en stilla henni að sjálfsögðu upp sér sem mest í hag. Engu að síður fróðlegt. Disk Genius er líklega ekki fyrir alla. Það fer inn á svið sem sem krefst þess að maður þekki dálítið til hugtaka og það fæst við nokkuð sérhæfða hluti en er mjög gott í þeim. Disk Genius ætti að vera í vasa hvers þess sem vasast mikið í tölvumálum.

Eins og sést hér á undan er það DiskWarrior sem ég myndi taka með mér á eyðieyju ef ég mætti bara taka með mér eitt viðgerðarforrit. Við skulum samt ekki gleyma einu forriti en það er DiskUtility sem fylgir stýrikerfinu og er í Applications/Utilities. Sama forrit og maður notar til þess að laga heimildir (Repair Permissions - muna að renna því í gegn líka að minnsta kosti mánaðarlega!) Til þess að nota forritið til þess að gera við tölvuna þarf að ræsa tölvuna af innsetningardiski kerfisins. Þegar tölvan er uppræst er hægt að fara í valseðil og velja forritið þaðan og keyra það af stað. Þetta ætti að vera skylduaðgerð áður en nýtt kerfi er sett inn, sérstaklega ef tölvan er ekki ný. Forritið er nokkuð öflugt en þó rekst maður stundum á villur sem það getur ekki lagað og þá kemur DiskWarrior til hjálpar.

Forritin þrjú sem eru talin að ofan þarf öll að ræsa frá öðrum diski en ræsidisknum, oftast frá geisladiski. C-hnappnum er haldið niðri þar til tölvan ræsist og þá er hægt að hefja aðgerðir. Þar sem ég hef á mínum snærum um þrjátíu makka (og tuttugu og fimm pc) þarf ég að eyða miklum tíma í að halda niðri c-hnappnum. Sérstaklega er það DiskWarrior sem tekur langan tíma í að ræsast af diski. Ég hef þess vegna búið mér til spennu úr bréfaklemmu sem tekur að sér að halda hnappnum niðri og hvílíkur munur!. Ég smelli inn mynd af gripnum fljótlega.

Eins og ég nefndi í fyrsta MW pistlinum nenni ég aldrei á Keynote. Maður sér þetta allt rétt hálftíma eftir að því lýkur og ég þarf ekki endilega að sjá Steve Jobs með berum augum. Ég gekk samt nánast á hann þegar ég gekk inn í sýningarhöllina og sá mér leik á borði að taka þá mynd af honum. Troðningurinn í kringum hann var samt nokkur og hann varinn af tveimur lífvörðum. Ekki að makka menn vildu hann feigan, heldur vildu margir berja hann augum. Myndin er afskaplega slöpp en ég læt hana samt fylgja hér með.

Ég eyddi fyrsta deginum í að skoða sýninguna og heimsækja básana. Það er hreint frábært að geta hitt fólkið frá fyrirtækjunum og láta sýna sér dótið og geta spurt strax út í þá hluti sem fyrir ber.

iLive og iWorks voru auðvitað þau forrit sem mesta athygli vöktu enda fjallað um þau í inngangsræðu Jobs og svo kynnt af krafti á risatjaldi í Apple básnum. Þessir pakkar eru þeir fyrstu sem munu nýta sér Intel örgjörvann að fullu, en fyrir þá sem fá sér nýju vélarnar verður árið eflaust mjög spennandi þegar forritin munu eitt af öðru koma með Intel uppfærslur. Ég náði mér í þessa pakka en þó ekki fyrr en ég kom til New York, enda tugþúsundir óðra sýningargesta sem heimsóttu Apple Store í San Francisco til þess að verða sér út um forritin og þau seldust upp á fyrsta degi.

Nýjungarnar eru fjölmargar í forritunum og of langt upp að telja hér. Sjálfur nota ég mest Keynote og iPhoto af þessu og hlakka til að fara að nota af alvöru. Það er alltaf svo mikið að gera hjá mér eftir að ég hef verið fjarverandi að ég er rétt að komast til að skrifa núna, hvað þá að fara að gamna mér í forritasukki.

Ekki hafði ég heldur tíma til að stunda beina blaðamennsku frá San Francisco. Fyrst var ég í smá vandræðum með að koma í gang internettengingu á hótelinu og svo loksins þegar það var komið biðu mín verkefni í póstinum sem ég þurfti að sinna þaðan í hasti. Annars finnst minnst er á hótelið, þá eru þeir með þann ágæta sið að bjóða upp á vínglas í fordyrinu milli fimm og sex og að auki vínkynningar á föstudögum og laugardögum.

Eins og sést á þessari mynd hér að neðan var ævinlega farið að rökkva þegar ég kom út af sýningunni og fyrirlestrunum sem ég sótti og ég sá ekki neitt af San Francisco frekar en í fyrra, nema helst þetta torg, Union Square sem er milli hótelsins og Moscone Center.

Er ekki nóg að hafa Times og Arial?

Eitt sinn var ég spurður þessarar spurningar og að er auðvelt að svara henni játandi. Við kæmumst alveg af án þess að hafa fleiri leturgerðir. En við viljum auðvitað ekki sitja uppi með þessar einu leturgerðir. Reyndar er erfitt yfirleitt að hugsa sér heiminn án einhvers konar leturs. Tákna, sem raðað er saman til þess að túlka hugsanir og fróðleik eða eins og í austurlöndum fjær, letur sem táknar hugmyndir. Þessi tiltölulega einföldu tákn auðvelda öll samskipti milli manna og á síðari tímum er orðið sjálfsagt að nota letur við samskipti milli heimsálfa. Þetta þykir svo sjálfsagt í dag að fæstum þykir orð á því gerandi. Fæstir hugleiða heldur að stórar atvinnugreinar byggja tilveru sína á tilvist leturs, blaðamenn, prentarar, rithöfundar, svo eitthvað sé nefnt. Ég á í það minnsta mjög erfitt að hugsa mér hvernig við færum að án þess.

Letur hefur afar mikið að segja í hönnun, hvort sem um er að ræða bóka- og bæklingaútlit eða þá útlit auglýsingaefnis. Fyrirtæki nota letur sem hluta af heildarútliti sínu og reyna oftar en ekki að segja eitthvað aukalega með leturgerðinni: Ég er smart, ég er áreiðanlegur, vinalegur, traustur eða ég er tæknifyrirtæki. Það er ekki hægt að gefa neina ákveðna formúlu fyrir því fyrir hvað hver leturgerð stendur. Frekar má segja að leturgerðin fái á sig einhverja táknræna merkingu í því samhengi sem hún er sett fram. Smátt og smátt tengist ímynd fyrirtækisins við letrið þar til það nægir að skrifa einfalda setningu með letrinu og við skynjum samstundis þessa dýpri merkingu. Oftast alveg ómeðvitað. Svo koma ótal eftirhermur í kjölfarið. Fyrirtæki sem vilja ná sama árangri og glæsilega fyrirtækið með flotta letrið taka að nota sama eða svipað letur og letrið kemst í tísku. Einfalt er að sjá þetta til dæmis með letur sem Apple fyrirtækið hefur notað. Garamond réði lögum og lofum upp úr 1990 og í dag er Myriad sem Apple notar feykilega vinsælt. Annað dæmi er þegar Starbucks fór að nota letrið Cézanne, sem hafði ekki selst mikið af í ein átta ár. Salan á því letri rauk upp úr öllu valdi og ég skal fúslega viðurkenna að ég er einmitt að nota það letur í verkefni sem ég er að vinna að.

Breytingar í leturlandslagi.

Ég geng út frá því að flestir sem lesa þetta blað þekki eitthvað smávegis til sögu leturs og prentunar. Þeir vita sem er að letur er ekki eitthvað sem vex á trjánum. Lengi framan af var letrið sem notað var í prentsmiðjum útskornir stafir úr tré og síðar úr blýi. Fyrir aðeins tuttugu til þrjátíu árum fór letur að vera til í ljóssetningavélum og ruddu þær fljótlega út öllu lausa blýletrinu. Þegar tölvurnar tóku að lokum við öllu umbroti og leturmeðferð urðu miklar breytingar í prentiðnaðinum. Heilu starfsgreinarnar svo sem setjarar, skeytingamenn og offsetljósmyndarar nánast þurrkuðust út, en á sama tíma jókst öll prentun um allan helming. Þekking margra þeirra sem störfuðu í áðurnefndum prentiðnaðargreinum hefur nýst á öðrum starfsvettvangi, t.d. á auglýsingastofum og margir hafa fært sig yfir í umbrot.

Letur hefur sjaldan gegnt jafn þýðingarmiklu hlutverki í sögunni en einmitt á þessum gósentímum prentunar. Miklu fleiri koma við sögu við þessa notkun og aukin eftirspurn eftir fleiri leturgerðum hefur verið gífurleg. Framboðið hefur fylgt eftirspurninni eftir. Verð fyrir leturgerðir hefur líka lækkað gríðarlega, enda sala á því gerbreyst. Í stað þess að prentsmiðja ætti blýletrið eða setningarþjónustan sæti ein að takmörkuðu safni fordýrs leturs, er letur orðið almenningseign. Hverri tölvu fylgir mikill fjöldi leturs sem dugir flestum sem heima sitja með tölvu, en auglýsingastofur og prentsmiðjur þurfa að eiga margfalt það magn til þess að velja úr á hverjum degi. Áætlað er að til sölu séu vel á annað hundrað þúsund leturgerðir og er þá ótalið allt það letur sem aldrei hefur komist í umferð.

Í dag getur nánast enginn sem starfar við meðhöndlun leturs, hönnuðir og prentsmiðjur, hugsað sér annað en að vera með gott safn leturs. Eins þægilegt og þetta er orðið kallar þessi mikli fjöldi yfir sig ný vandamál. Ekki það að vandamál hafi ekki verið líka til á tímum ljóssetningavélanna. Það vissu bara færri af þeim vanda. Sem dæmi var fokdýrt að fá íslenska stafi í forrit ljóssetningavélanna og takmarkaði það mjög það úrval sem var úr að spila. Önnur og tæknilegri vandamál voru stillingar á ljósmagni við setningu, framköllun og ýmislegt í þeim dúr.

Á tölvuöld er það hins vegar leturfjöldinn sem er að trufla, utanumhald og stýring á honum. Og enn eru það íslensku stafirnir sem valda vanda. Á tímum ljóssetningavéla voru það bara þ og ð sem voru að halda aftur af, en í þá daga þurfti að panta og láta teikna sérstaklega þessa stafi í letursettin. Í tölvunum eru það þ, ý og ð sem sem hafa verið að gera usla. Hér er ég að miða við Macintosh tölvunar sem ráða ferðinni í prent- og hönnunargeiranum. Á sínum tíma var ákveðin svokölluð stafatafla fyrir makkana og gekk bara vel til að byrja með. Þegar tímar liðu kom í ljós að þessi stafatafla gekk ekki saman við stafatöflur pc tölva auk annarra vankanta. Ákvörðun sem í sjálfu sér var ekki röng þegar hún var tekin reyndist arfavitlaus þegar fram liðu stundir. Sem betur fer sjáum við nú loksins fyrir endann á þessum leiðinda kvilla og eftir eru aðeins eru örfá forrit sem ekki geta nýtt sér svokallaða Unicode stafatöflu sem er lykilatriði í að tryggja okkur hnökralausa íslensku í því efni sem við búum til. Bröltið við að fá þessa stafi fram hefur verið gríðarlegt og óhætt að segja að það hafa tapast miklir fjármunir vegna þessa á síðustu árum. Alls kyns viðbætur og viðgerðir á forritunum og stýrikerfunum hafa verið gerðar og letrinu sjálfu breytt - allt til þess að okkar heitt elskuðu þýð komi fram. Við getum farið að anda léttar.

Er þetta vesen þá ekki alveg að verða búið?

Letrið, eins og við sjáum það komið á pappír eða tölvuskjá er í öllum meginatriðum byggt á sömu forsendum og fyrr á tímum. Það er að segja leturformin, stafagerðin. Tæknilega séð er allt annað upp á teningnum. Mikill munur er frá úrskornum stöfum eða steypum í blý yfir í letrið eins og við notum það í dag. Letrið sem við setjum á tölvurnar er tölvuforskrift, nokkurs konar forritsbútur, sem forrit sækja til þess að mynda leturformin. Forskriftin segir til um lögun letursins staðsetningu tiltekinna punkta í hnitateikningu, stafabil og því um líkt. Þótt ekki sé í grundvallaratriðum flókið að teikna letur eru að baki býsna margar reglur sem þarf að fylgja svo letur standist allar kröfur sem kunna að verða gerðar til þess í vinnsluferli prentverka. Svo dæmi sé tekið er útlínuteikning leturs andsælis, það er frá hægri til vinstri og í stöfum eins og O er þá innri hringurinn í hina áttina til þess að mynda flöt með gati í gegn. Þetta er samkvæmt PostScript staðli. Við myndum sjá alveg eins O þótt teikningunni væri alveg snúið við. En einstaka útkeyrslutæki gera ekki ráð fyrir því og gefa villuboð við þetta. Ýmis konar pyttir af þessum toga hafa komið upp og munu gera áfram ef ekki er vandað til verka.

Annað dæmi eru nöfn á letri. Við sjáum nöfnin á letrinu bæði á tölvunni og í valseðli. En inni í letrinu sjálfu eru fleiri uppsetningar af nafninu og strangar reglur um hvernig þau eru framsett. Ekki gildir það sama fyrir makka og pc. Windows stýrikerfið leyfir til dæmis aðeins að notað sé Regular, Italic, Bold og BoldItalic sem stílanöfn á letri og því getur staðið í bæði tölvum og útkeyrslutækjum þegar notuð eru stílanöfn eins og Light eða þá skrifað upp á íslensku, eins og til dæmis Feitt sem ég hef séð.

Það er því í mörg horn að líta þegar búið er til letur.Þegar svo við bætist að nýir leturstaðlar bætast við eins og OpenType, með enn fleiri staðla þyngist enn róðurinn hjá þeim sem vinna við hönnun leturs. Eitt er að teikna leturformin sjálf og hins vegar í að gæta þess að letrið uppfylli alla nauðsynlega staðla. Þetta er farið að sliga marga leturhönnuði verulega, hönnuði sem ætluðu bara að búa til letur en ekki fást um eitthvert tæknimaus. Hjá stærstu útgefendum leturs er þetta þannig að letur kemur frá leturhönnuðum en tæknimenn hjá þeim eiga tryggja að stöðlum sé fylgt. Smærri aðilar og einstaklingar sem gefa út letur þurfa að verða sér út um þessa þekkingu sjálfir eða leita til sérfræðinga. OpenType sniðið, sem nú ryður sér mjög til rúms þessa daganna, er annars frábær viðbót við leturflóruna. Það býður upp á ýmsa nýja möguleika sem aðeins voru til í villtustu draumum fyrir nokkrum árum. Hvert letur getur innihaldið alls kyns aukatákn sem áður þurfti að nálgast í aukaútgáfum af letrinu, til dæmis í OldStyle pakka eða þá SmallCaps. Núna er hægt að setja þetta allt inn í sama letrið og hægt að bjóða upp á aukaútgáfur af hverjum staf. Þannig má gera skriftarletur eðlilegra ef notaðar eru mismunandi gerðir af stöfum sem koma fyrir mörgum sinnum fyrir í texta. Hefðbundið letur, TrueType og Type1 hafa aðeins leyft að 256 stafir séu í hverju letri en OpenType getur innihaldið allt að 65.000 tákn. Það þýðir að nánast öll ritmál heimsins komast fyrir í einu og sama letrinu.

Að framansögðu er ljóst að margt getur brugðið út af í beinum tengslum við letrið sjálft og er hér þó fátt eitt nefnt. Ég er þó alls ekki að reyna að hræða neinn upp úr skónum. Stöðugt er unnið að því að gera okkur lífið með letrinu einfaldara þótt á sama tíma virðist stundum sem bakgrunnurinn sé sífellt að verða flóknari. Ýmis góð forrit eru framleidd til þess að koma betra skipulagi á leturstýringu á tölvunum og önnur til þess að reyna að gera hönnum á letri öruggari tæknilega.Himininn er því frekar bjartur þótt eitt og eitt ský renni sér yfir hann og sturti regni yfir okkur.

Höfundur er hönnuður og sér um sextíu og sjö tölvur á Íslensku auglýsingastofunni. Hann heldur úti vefsetrinu www.font.is þar sem hann fjallar um leturmál og ýmis önnur tölvutengd mál.

• Miklu meiri og betri upplýsingar eru um hvert letur, hver framleiðir, flokkun leturs og hvar á tölvunni upprunaletrið er.
• Hægt er nú að kveikja á einni stungu af leturfjölskyldu í stað þess að vera bundinn við að virkja allaf alla fjölskylduna.
• Flokkun leturs er innbyggð ef letrið inniheldur þær upplýsingar en einnig er hægt að bæta við eigin flokkum, svo sem hinum vinsæla Skriftarfontar.
• Sjálfvirk kveiking á letri er orðin fullkomnari en áður var og uppfærð að nýjustu útgáfum Adobe og Quark umbrots- og teikniforritum (Quark 7 verður svo bætt við um leið og sú útgáfa kemur út)
• Tímabundin virkjun á letri er komin í nýjar hæðir og getur nú miðast við að letrið verði óvirkt þegar slökkt er á tilteknu forriti eða tilteknu skjali lokað.

Colophon leið undir lok og einhverjum árum síðar gaf Adobe út Adobe magazine. Þeir dreifðu því eins og svo mörgu öðru dóti aðeins í Bandaríkjunum og Kanada. Mér tókst þó með harmkvælum að svíða út áskrift og fékk örfá eintök áður en það blað gaf upp öndina.

Nú í seinni tíð er sambærileg útgáfa í PDF sniði og kallast Proxy. Þetta er auðvitað í takt við það sem er að gerast hjá fyrirtækinu. Meðan Colophon var og hét snérist allt um prent og PostScript, en í dag er PDF og netið miðlarnir sem þeir veðja mest á.

Nýjasta eintakið af Proxy er sem sagt komið út. Ágætis innlegg en er auðvitað nokkuð sjálfhverft. Það er hægt að nálgast það (15mb) á vef Adobe.

Layer Comps tekur allt þetta á æðra stig. Hægt er að vista mynd í mörgum útfærslum á hvaða stigi sem er, halda áfram með myndina, raða efni upp á nýjan hátt og vista hvert útlit sem lag í Layer Comps. Þannig getur maður safnað upp ótal útfærslum til þess að skoða síðar og vinna þá jafnvel frekar með og auðvitað vistað þessar breytingar í sama lagi eða þá sem nýtt lag. Layer Comps man staðsetningar og á hvaða Layer var kveikt á og svo framvegis.

Layer Comps er nýtist einna best þegar maður er kominn með efnið sem vinna á með meira og minna inn. Ef maður breytir Layer mikið, t.d. stækkar efni á honum eða klippir til eða jafnvel bætir inn efni, kemur aðvörunarmerki á þau lög í Layer Comp sem munu ekki verða óbreytt áfram. Það er nauðsynlegt að hafa þetta í huga meðan maður er að vinna. Engu að síður er fólginn verulegur tímasparnaður og þægindi af því að nota þetta tól.

Eins og með lögin í Layers glugganum er skynsamlegast að venja sig strax á að skýra hvert lag í Layer Comps einhverju vitrænu nafni svo maður sé ekki að eyða óþarfa tíma í að skoða aftur og aftur hvað maður er kominn með af útgáfum.

Mér finnst þetta ómetanlegt tól í þeim tilfellum þar sem viðskiptavinur þarf að fá margar útgáfur af sama hlutnum til þess að skoða. Sem dæmi nota ég Layer Comps mikið þegar ég er að gera efni fyrir skyggnur, (PPT eða Keynote). Forsíðuskyggna, textaskyggna, millikaflar… verk af þessum toga. Ég hef sem dæmi nýtt mér þetta í skjali sem var með tæplega hundrað lög og vistaði tæplega fimmtíu útgáfur í Layer Comps. Hagræðið var fólgið í því að það voru svo mörg lög í Photoshop skjalinu sem miðuðust við sömu staðsetningar og bakgrunnar þurftu að vera margir og mismunandi. Hvert lag sem ég smellti á í Layer Comps slökkti á lögum í Layers glugganum og í sumum tilfellum færðist lógó milli enda á myndinni.

En það er ekki bara nóg með þetta! Þegar kemur að því að vista all heila klabbið er hægt að fara undir File valseðilinn og þar í Scripts. Þar er boðið upp á flýtiaðgerðir sem leyfa manni að vista allt sem er í Layer Comps eða bara það sem er valið, sem myndaskjöl svo sem jpg eða sem pdf. LayerComps to Files eða LayerComps to PDF.

Það er rétt svo að maður nái einum litlum kaffibolla á meðan.

Hvað sem því líður er hægt að gera lappa í Photoshop og það verður alltaf að verða auðveldara. Farið í File > Automate > Contact Sheet II … Þar birtast ýmsir valkostir um hvernig verkunin á að vera, myndirnar eiga að raðast upp og svo framvegis. Aðgerðin fer svo af stað og á endanum eru eitt eða fleiri Photoshop skjöl opin og bíða eftir að verða vistuð í það snið sem við óskum eftir. Þetta virkar mjög hratt og mikill hamagangur á skjánum á meðan.

Forritið Adobe Bridge, sem er eins konar tengistykki milli forritanna í Adobe Creative Suite pakkanum er með möguleika á að keyra þessa sömu aðgerð af stað. Kosturinn við að gera það úr Bridge er að við getum séð miklu betur hvernig myndirnar líta út sem við ætlum að hafa á lappanum og við getum líka á einfaldari hátt valið hvaða myndir eiga að fara á hann og hverjar ekki.

Það gæti meira að segja verið að maður hætti bara við að gera lappann af því að þarna getur maður séð margar myndir samtímis og kannski var pælingin eingöngu að skoða myndirnar. Þær heita kannski einhverjum raðnúmerum eða hver veit hvað og mun erfiðara að sjá gegnum Photoshop. Bridge er, meðal annara frábærra eiginleika, arftaki File Browser sem var áður hluti Photoshop.

En kannski er ætlunin að senda myndirnar til viðskiptavinar og því skulum við kíkja aðeins betur á þetta. Til þess að kveikja á lappaaðgerðinni úr Bridge er farið í: Tools > Photoshop > Contact Sheet II … Mjög líkt og í Photoshop sjálfu.

En þá kynni einhver forvitinn aðláta sér detta í hug að kíkja á hvað er undir hinum liðunum sem eru undir Tools í Bridge. Og viti menn – undir Tools > InDesign er svipuð aðgerð sem kölluð er þar Create InDesign Contact Sheets!

Þegar nánar er skoðað kemst maður að því að þessi aðgerð til þess að búa til lappa í InDesign er að mörgu leyti svipuð og að sumu leyti líka töluvert þægilegri og gefur auk þess fleiri valkosti sem vert er að athuga. Meðal annars er boðið upp á að láta koma fram stærð skjala og dagsetningunni hvenær var seinast fiktað í þeim og auk þess er boðið upp á nokkur lykilatriði sem tengjast InDesign beint, eins og Page Setup, spássíur og fleira.

Mesta hagræðið er samt sem áður að með því að virkja þetta inn í InDesign fær maður allar myndirnar í einu skjali í stað margra í Photoshop og eftirleikurinn er afar þægilegur. Til dæmis getur maður vistað létta pdf útgáfu til þess að senda í pósti, prentað út í toppgæðum með einni skipun allar síðurnar og þar fram eftir götunum. Og ekki er verra að það býðst að nota tilbúin template sem gætu t.d. verið með þar til gerðum haus, blaðsíðutölum, lógói og ég veit ekki hvað. Einnig má minna á að ekki er verra að allt letur, heiti myndanna og þess háttar, er lifandi letur en ekki hluti af mynd eins og í Photoshop lappanum og gefur því alla þá möguleika sem því fylgja.

En svo er það oft, ekki alveg eins oft þó, sem þetta er hreinlega fyrir manni og hentugra að afhaka og handvelja í Layer pallettunni. Allt eftir því hvað maður er að gera. Þetta er svona æ!, ó! stemmning; ætlaði ekki að velja þetta!, eða að maður gleymdi að færa sig á milli laga. Það getur nefnilega verið ansi þreytandi að vera sífellt að skruna upp og niður í Layer pallettunni.

En hvernig væri þá að nota þessa aðferð:

Taktu hakið af Auto Select Layer. Þegar þú ætlar að fara að vinna í einhverjum hluta myndarinnar, heldur þú niðri slaufunni, stjórnhnappnum Command og smellir á það sem þú vilt vinna í. Þetta virkar þá alveg eins og tímabundið Auto Select Layer og eins og þú sérð í Layers pallettunni er rétta lagið valið.

Ein önnur leið er að halda niðri Control og styðja með pílunni. Þá kemur upp listi yfir þau lög sem eru þar undir.

Ekki segja mér að ég sé sá síðasti í heiminum til þess að uppgötva þetta!

• getum við slegið inn nýjar tölur í x og y gluggana til þess að færa þær á tiltekinn stað.

• við getum allt eins bætt við töluna sem stendur í x glugganum. Segjum að í y glugganum standi 110. Við skrifum fyrir aftan 110, +5 og sláum á Enter og nýtt mál verður 115.

• við getum jafnað eða dreift línunum með Align og Distribute stillihnöppunum.

Það sem á vantar er bætt upp með því að setja svokölluð Kerning Pairs inn í letrið. Kerning Pairs er ekkert sem maður sér í letrinu sjálfu, heldur eru þetta töflur sem faldar eru inni í letrinu og virkjast aðeins þegar tilteknar stafasamstæður eru skrifaðar. Sem dæmi um algengar stafasamstæður eru Va, Ta, Ya og VA. Og reyndar miklu fleiri.

Það er æði misjafnt hvað langt er gengið í að setja þessar samstæður inn og hve margar þær eru. Þegar best lætur skipta þær þúsundum. Svo hefur maður letur sem hafa engar og allt þarna á milli. Stundum rekst maður á tilfelli þar sem stafasamstæðan Va er í fínu lagi en ekki Vá sem dæmi.

Flestir leturhönnuðir sem ég hef séð tala um þetta, telja að þessi hluti vinnunnar við að hanna letur taki yfirleitt ríflega helming tímans. Það er því ekki að undra að einhverjir nenni ekki að fást um þetta.

Það sem enn á vantar upp á að letrið virki við allar aðstæður verður maður að laga sjálfur. Hönnuði skiptir þetta líka mismiklu máli. Það er ekki svo ósjaldan að maður sjái auglýsingar, skilti eða jafnvel bókakápur þar sem engu hefur verið skeytt um stafabilin svo að stingur í augu. Pínu sorglegt en þó satt.

Í Illustrator, InDesign og Photoshop er þægileg hnappaskipan til þess að flýta fyrir sér í þessu.

Í fyrsta lagi, ef maður vill þétta eða gleikka bil milli margra eða allra stafa í setningu er valið það sem maður vill breyta. Þá er haldið niðri valhnappnum, Option, og hægri og vinstri pílurnar notaðar til þess að draga saman eða víkka út. Þetta er kallað á ensku Tracking.

Vilji maður laga Kerning, sem er bil milli einsakra stafa er bendillinn settur milli stafanna og sama skipun notuð, vahnappur + hægri/vinstri píla.

Oft þarf maður að breyta mjög miklu og þá má bæta við hophnappnum, Shift, til þess að tífalda virknina og verður þetta þá Option + Shift + hægri/vinstri píla.

Að auki er rétt að minna á að í forritsstillingunum, Preferences, er hægt að stilla hve langt í einu píluhnapparnir færast við hvert smell.

Þá er bara að ráðast á næstu fyrirsögn og reyna að láta hana verða fallegri með því að fikta svona í henni. Einhverjir kynnu líka að hafa áhuga á að prófa æfingar á vefsíðu University of Delaware, en þar er sérstaklega skemmtileg æfingasíða í þessu. Maður getur tekið fyrir einstök orð og svo borið saman við niðurstöðu sem einhver kennaranna hefur sett upp. Og svo fær maður einkunn. Orðið MEXICO hér fyrir neðan er einmitt úr einni af æfingunum. Kíkið á þetta.

En ég rekst stundum á að einhverjum er að yfirsjást eitthvað sem mér finnst svo sjálfsagt að það hefur ekki hvarflað að mér að tala um það einu sinni en þá er einmitt svo gaman að miðla því.

Hér er til dæmis eitt: Punktalínur í Illustrator. Þegar maður sér svoleiðis línur í bæklingum og auglýsingum eru þær mjög oft aðeins ílangar. Kannski áttu þær að vera svoleiðis… næstum alveg kringlóttir punktar en ekki alveg? Ég held ekki.

Það sem þarf að hafa í huga er eins og sést á myndinni merkt með gulu, rúnnaða enda eins og við er að búast og passa svo að hafa lengd puntkanna 0 pt.

Aðrir kæra sig ekkert um að kalla fram píluna fram á þennan hátt, heldur smella á A til þess að fá þá hvítu og V fyrir þá svörtu. Það, ásamt því að nota aðra hnappa til þess að flakka milli tólanna, virkar mjög fínt og ættu allir að temja sér að nota eitthvað af þessum fínu skipunum. Það er aðeins eitt, að maður er kominn inn í textatólið pikkast stafir á skjáinn þegar maður slær næst á hnappana og maður verður að „hand“-koma sér í næsta tól. Þá er hentugt að muna eftir Command hnappinum til þess að afvelja textann og halda svo áfram að nýta sér hnappaborðið til þess að þvælast milli tólanna.

Breytingar á textameðhöndlun í nýrri uppfærslum á Illustrator virðast valda því að stundum getur verið svolítið erfitt að koma textabendlinum inn í orð. Þá er hér ein alveg brilljant skipun til þess að snara sér inn í textann:

Ef pílan er valin, þar með tímabundið eins og lýst er hér á undan, tvísmellir maður á textastrenginn. Við þetta hrekkur valið úr pílu í textatól rétt eins og maður hafi þrýst á T og textabendillinn blikkar á þeim stað sem maður smellti. Gæti varla verið betra!

Ég hef séð þó nokkra kvarta undan þessu á netinu en það eru líklega einhverjir sem geta illa hamið ótímabært tvísmell sitt. Hægt væri fyrir þá að stilla smellhraðann í System Preferences.

Með því að velja saman þau textalög sem þurfa einhverja sameiginlega breytingu, á þann hátt að smella á eitt lag af öðru, haldandi niðri skipanahnappnum, það er að segja: smell + Command, er hægt að framkvæma þessar breytingar fyrir öll valin lög uppi í verkfæraslánni.

Það er eflaust hægt að orða þetta miklu betur en það verður þá bara áskorun dagsins að komast í gegnum þetta. Þetta er nefnilega eitt af því sem getur sparað manni þó nokkuð leiðinlegar mínútur t.d. í vinnslu á PowerPoint bakgrunnum eða skissu af vefumhverfi.

Hér er það helsta sem ég varð var við:

• Bollan, Bullit er komin á Option + Shift + T

ø Danskt ö er komið á stað sem er ekki svo auðvelt að lýsa því það er svo misjafnt hvaða tákn er á þeim hnappi á hinum mismunandi lyklaborðum fólks. Hnappurinn fyrir ofan Tab, vinstra megin við 1. Og valnappnum, Option haldið niðri líka. Teikningin sýnir þetta.
Stóra Ø er þá sótt með því að bæta Shift við.

@ at merkið er hægt að nálgast núna á gamla staðnum Option + 2 og líka á Option + Q. PC áhrif.

€ Evru merki, Euro er núna bæði á Option + Shift + 4 og á Option + E

Ég reyni oftast að nota íslensk heiti á höppunum og enska heitið með en þegar ég er að tala mikið um þessa hnappa held ég mig við ensku heitin að mestu til þess að textinn fari ekki alveg í rugl.

Letrið sem ég notaði í sýnishornið heitir Cézanne Pro frá P22. Letrið var upphaflega gert fyrir rúmum tíu árum en er nú komið í þessari OT útgáfu. Tæplega 1300 tákn eru í letrinu, þannig að það er úr allnokkru að spila.

Athugið ef þið ætlið að kaupa letrið að það verður að vera Pro útgáfan og hún tekur í raun inn í sig letrið sem var áður selt í sex einingum.

Ég ætla að taka saman í nokkrum bútum það helsta sem ég fjallaði um. Eins og kom fram hjá mér áður tala ég blaðalaust við svona tækifæri. Samatektin er því kannski svolítið samhengislaus en ég vona að það komi ekki að sök.

Spurningar hljóðuðu nokkurn veginn svona:

• Hver er staðan í leturhönnun að loknu fontafylleríinu?
• Er komin upp hreintungustefna í leturhönnun?
• Eru leturhönnuðir farnir að takmarka aðgang að letri sínu eða er letrið í stöðnun?
• Hvað er nýjast í erlendum stefnum og staumum leturhönnuða?
• Hvað verður heitasta letrið í sumar?

Byrjum þá á forsögunni. Hvaða fontafyllerí er verið að tala um og hvernig stóð á því?

Ég sé mjög sterkt samhengi milli þess sem gert er, við það sem hægt er að gera. Með því á ég við dæmi eins og þegar Gutenberg kom fram með margnota letur til prentunar á bókum (hægt að gera) þá hófu menn að prenta bækur sem aldrei fyrr (gert). Bókafyllerí ef svo mætti kalla. Fyrsta bókaflóðið kannski.

Sama gerist aftur þegar við fáum í hendurnar tölvur á viðráðanlegu verði og forrit með. Fontographer, FontStudio, FontLab og fleiri forrit. Allir eru orðnir leturhönnuðir. Þetta eru árin upp úr 1990 til 2000.

Nokkrar tilraunir hafa verið gerðar til þess að áætla hve margar leturgerðir eru fáanlegar. Ég tók saman graf sem sýnir nokkur af þessum ártölum og fjölda fonta sem var verið að giska á í hvert skipti. Athugið að ekki er sama árabil á milli súlnanna, heldur eru þetta niðurstöður úr nokkrum sjálfstæðum könnunum.

Talning á leturgerðum afar erfið og flókin. Mörg letur bera sama nafn, stundum ólík letur og svo eru til óteljandi útgáfur unnar eftir sömu fyrirmyndum. Samt sem áður hafa menn reynt og eru enn að reyna að gera sér í hugarlund hve mörg letur eru fáanleg til kaups. Þá er ótalið allt letur sem ekki stendur til boða en hefur verið gert sérstaklega fyrir einhverja aðila, fyrirtæki eða stofnanir.

Eins og sést verður aukningin gríðarleg á þessu árabili. Í dag er talið að það séu um og yfir 130.000 letur til sölu víðsvegar um heiminn.

Fyrsta talningin er frá 1974. (Robin Kinross) Þar er áætlað að til séu 3.621 letur. Ansi nákvæmt.

Paul Brainerd hjá Aldus fyrirtækinu heldur því fram árið 1994 að um það bil 10.000 leturgerðir séu til fyrir grafíska iðnaðinn.

FUSE tímaritið bætir um betur árið 1998 og telur að um 12.000 letur séu til í stafrænu sniði.

Í New York Times 1996 er því haldið fram (Liu) að milli 50 - 60.000 letur séu til, en Ilene Strizver tekur ekki svo djúpt í árinni 1999 þegar hún skrifar að letrin séu um 30.000. Þremur árum síðar, 2002 segir hún aftur á móti að meira en 40.000 letur séu í umferð.

Nýrri talningar sem fást með því að leggja saman fjölda fonta sem til eru hjá stærstu söluaðiðum og deila eftir einhverri formúlu til þess að hreinsa út tvítekningar, segja að letur eins og ég sagði hér á undan að úrvalið nái í það minnsta 130.000 letrum í dag (fullyrt 2005).

Mikil fjölgun leturhönnuða kallaði á fleiri sjálfstæðar einingar sem seldu og selja enn letur. Svo örfá séu talin ber hátt Emigre og T26 sem höfðu mikil og varanleg áhrif og Neville Brody og David Carson sem hvor í sínu lagi settu áberandi svip á þetta tímabil.

Þrátt fyrir þessa miklu grósku hafa ekki mörg letur frá þessum tíma náð þeim hæðum í vinsældum eins og letrin sem voru hönnuð fyrir tölvuöld. Það er auðvitað helst þar sem framsæknir hönnuðir hafa verið að hanna á hverjum tíma. Þeir leita eftir nýju letri eða nota eldra letur á nýjan hátt. Þannig verður nýtt letur oft áberandi í stuttan tíma, eins konar tískufyrirbrigði. Flest allir hönnuðir þurfa að glíma við sína viðskiptavini og oftar en ekki vill fólk úr viðskiptalífinu frekar þekktar lausnir en að taka áhættu á að nota eitthvað óþekkt.

Það eru ekki bara hönnuðir sem nota letur. Fjöldi einstaklinga kaupir sér letur vegna jólakortagerðar eða hver veit hvað og því er sala leturs ekki endilega endurspeglun af því sem er að gerast í leturtísku hjá hönnuðum.

Samt sem áður er nokkuð athyglisvert að sjá að hönnuðir eða auglýsingastofur eru frekar íhaldssamar í leturnotkun.

Ég náði mér í gögn á netinu sem sýna þetta nokkuð vel. Hér er til dæmis talning á fyrirsagnaletri auglýsinga í New York Times í nóvember 2005.

Augljóslega miklir yfirburðir steinskriftarleturs og ekki nóg með það, mest af letrinu hannað fyrir þann tíma sem ég er að fjalla um, eða fyrir 1960.

Annað dæmi, algengasta letur á metsölubókum í byrjun október 2005. Hér eru hönnuðir greinilega mun frjálsari með leturvalið en í auglýsingunum og reyndar verður að taka tillit til þess að í stærri samfélögum eru auglýsingateiknarar og hönnuðir tvær stéttir sem fara ekki almennt inn á starfssvið hvors annars. Tískuletur á greiðari leið inn í tölvur hönnuðanna. Samt sem áður þó nokkur íhaldssemi í gangi hér.

Og aftur, kvikmyndaplaköt. Vinsælustu myndir nóvembermánaðar 2005. Sama hér, talsverð íhaldssemi. Það glittir í nokkur sérteiknuð letur eins og í fyrsta lið, Harry Potter. En það er svo sem ekki mikið að gerast. Trajan kemur víða við enda vinsælasta bíóplakataletur sögunnar.

Sem dæmi leita ég mjög oft að letri og vil gjarnan að Sporlight finni eingöngu letur ef svo ber undir. Ég hef séð að Spotlight er með flokk sem heitir Fonts. Þannig get ég sett inn strax í leitina kind:font bodoni ef ég er að skoða hvað ég á af Bodoni letri eða er að finna hvar það er geymt.

Ég hef enga tölu á því hve margir flokkar gætu verið til þarna í allt, en það má nefna að hægt er að finna hluti sem eru í iCal með kind:event og kind:todo. Eins er hægt að nota kind:pdf, kind:mail svo nokkuð sé nefnt. Fræðist meira um Spotlight

Með því að ýta með pílunni á orðið sem stendur við hlið prósentunnar kemur þetta píluputtatákn og maður dregur svo til hægri og vinstri til þess að breyta gildinu í prósentuglugganum. Ég vona að þetta komi fyrr eða síðar í Illustrator og InDesign, enda er talsvert hagræði að þessu.

Síðuna má finna á: http://cg.scs.carleton.ca/~luc/ Þetta er ekki svo merkilegt í sjálfu sér, gerist stundum. Það er hins vegar svolítið gaman að lesa pistilinn þar sem hann segir frá því af hverju hann flutti síðuna frá háskólanum þar sem hún var vistuð áður.

Ég ætla hins vegar að leyfa mér að taka aðeins annan vinkil í þetta skiptið. Við erum vel flest með íslensk hnappaborð, þetta sem við notum til að hamra á stafi. Eins notum við alls kyns hnappa á því fyrir sértækar skipanir í forritum, stundum eða oftast með aðstoð músar.

Það er aðeins á reiki hvað fólk kallar þessa hnappa. Til dæmis kalla sumir Optionhnappinn Alt, enda stendur það á flestum borðum nú orðið. Flestir nota ensku orðin á þeim og aðrir ensk og íslensk í bland. Sumir nota jafnvel íslenskt heiti meira í gríni en alvöru og er það hið besta mál. Eins konar sjálfsheilaþvottur vonandi þar sem íslenska heitið verður ofan á fyrir rest.

Mér finnst sjálfsagt að allir viti hvað hnapparnir heita á ensku því að við byggjum svo mikið á upplýsingum á ensku af netinu og blöðum og bókum að við yrðum í vandræðum ef við kynnum þau ekki. Hins vegar er gaman að nota íslensk heiti og orð sem mest í tali og skrifum. Bæði fylgir því smá þjóðremba og stolt. Ekki heldur amalegt að makkanotendur gangi fram fyrir skjöldu í þessum efnum og viðhaldi gamalli hefð. Eins má einfaldlega segja að ef það er satt að við notum aðeins 10% heilans svona yfirleitt þá ætti okkur ekki að verða skotaskuld úr því að læra örfá íslensk heiti í viðbót.

Ég viðurkenni fúslega að ég var ekki með þetta algerlega á hreinu svo ég ráðfærði mig við Steingrím Árnason hjá Apple búðinni. Svo klambraði ég saman þessum myndum hér að neðan sem sýna staðsetningu hnappanna sem um ræðir.

Hér er þá listinn:

• Escape: Hop
• Tab: Dálkhnappur
• Caps Lock: Hástafalás
• Shift: Skipti
• Control: Stjórn, stjórnhnappur
• Option/Alt: Val
• Command: Skipun, skipanahnappur
• Space: Bil, Space bar: bilslá
• Backspace: Bakka, bakkhnappur
• Return: Venda, vendihnappur

• Del/Delete: Eyða
• NumLock: Talnalás
• Enter: Færa, færsluhnappur

Hér eru svo þrír hnappar hægra megin á hnappaborðinu. Ég hafði myndina sér svo ég gæti haft fyrri myndina stærri. Upplagt að prenta þetta út og hafa við hendina.

Það er eitthvað svo kunnuglegt við þessa setningu, er það ekki? Ég þori ekki að fullyrða hve oft í mánuði ég þarf að svara svona tölvupósti. En það er mjög oft.

Það eru nokkur atriði sem eru sameiginleg með þessum póstum. Yfirleitt eru engar upplýsingar um í hvað á að nota lógóið, prent eða skjámiðla. Þar af leiðandi ekki upplýsingar um hvor sé óskað eftir cmyk eða rgb útgáfu og svona mætti lengi telja.

Ef þetta pirraði mig væri ég sennilega löngu hættur í auglýsingabransanum. Þeir sem eru að biðja um þessi lógó á þennan hátt vita yfirleitt ekkert um okkar fag. En ég veit líka harla lítið um þeirra fag. Hvað er til dæmis Ebita? Ég er ekki einu sinni viss um að ég skrifi orðið rétt.

Það liggur nánast í setningunni að manneskjan ætlar að láta lógóið inn í Word eða PowerPoint. Og þá þýðir ekkert að senda í cmyk litum. Rgb verður það að vera.

En í hvaða formi? Mér sýnist flestir senda lógó í jpg fyrir þessar þarfir. Eps er vonlaust til þessa. Það er líka um það bil eina sniðið sem menn þekkja á hinum endanum, fyrir utan .doc auðvitað. Stóri gallinn við jpg sniðið er hinsvegar að ef lógóið er sett yfir litaðan bakgrunn sést hvítur flötur í kringum lógóið og þetta verður harla ljótt. Og þá fær maður annað bréf sem útlistar vandræðin.

Gif kæmi til greina en hafa verður í huga að gif inniheldur ekki marga liti, er í lágri upplausn og það er svolítið vesen með að tilgreina hvaða litur á að vera glæri liturinn.

PNG-24 sniðið leysir allt þetta. Góð upplausn og hvítt verður glært. Það sem er ekki verra er að Illustrator getur, ásamt Photoshop, vistað lógó beint með því að velja File > Save for Web…

Þetta hefur verið nokkuð löng bið frá því ég prófaði beta útgáfu af viðbótinni og í millitíðinni festi ég kaup á nokkrum pökkum af orðskiptiviðbót frá keppinautum þeirra í Aextra Software, InDihyph. Sú viðbót stendur sig alveg með prýði og von er á uppfærslu fljótlega þar sem í hefur verið bætt um sautjánhundruð orðskiptiundantekningum (1.700).

Smart Hyphen er engu að síður vert athugunar. Það byggir á orðskiptiformúlum frá TALO í Hollandi, en sá grunnur er undirstaðan undir orðskiptiviðbótum sem hafa verið notaðar á Íslandi með Quark.

Þeir fullyrða að viðbótin skili yfir 99% nákvæmni og sé mjög hraðvirk og tungumálin sem boðið er upp á eru yfir fjörutíu sýnist mér:

American English, Australian English, Austrian German, Bahasa Indonesia, Bahasa Melayu, Basque, Belgian French, British English, Bulgarian, Byelorussian, Canadian English, Canadian French, Castillian, Catalan, Croatian, Czech, Danish, Dutch, Estonian, Finnish, French, Frisian, Galician, German (Traditional), German (Reformed), German (DPA), Greek, Hungarian, Icelandic, Italian, Latvian, Lithuanian, Macedonian, Maltese, New Zealandic English, Norwegian-Bokmal, Norwegian-Nynorsk, Old Greek, Polish, Portugese-European, Portugese-Brazilian, Rhaeto-Romance, Romanian, Russian, Saami, Slovak, Slovenian, Afrikaans, South African, Spanish, Swedish, Swiss German, Turkish, Ukranian.

Þessi orðskiptiviðbót er líka næstum tvöfalt dýrari en InDihyph svo það er eins gott að verðið endurspeglist í gæðunum.

Þannig getur maður haft aðgang á einum stað að skjölum sem dreifð eru um alla tölvuna, opnað þessi skjöl eða þá hent ef maður vill.

Þessa virkni er að finna í hliðarglugganum í iTunes í möppunum My Top Rated, Top 25 Most Played og fleirum og þar má einnig breyta skilgreiningunum á leitinni sem þar fer fram.

Mail póstforritið er líka með leitarmöppur af þessu tagi. Þar heita þær Smart Mailbox.

En til hvers ætti maður að nota þessar leitar- eða snillimöppur?
Það fer auðvitað eftir þörfum hvers og eins. Hugsum sem svo: Hverjir eru þeir hlutir sem ég er alltaf að leita að, aftur og aftur? Markmiðið er að gera sér lífið aðeins léttara. Eyðum nokkrum mínútum í að læra að gera eitthvað á nýjan hátt sem sparar okkur ómældar mínútur síðar.

Sem dæmi um Smart Mailbox notkun í Mail, nota ég þær möppur gjarnan til þess að halda utan um samskipti við einhverja aðila þegar um er að ræða verkefni sem spannar langan tíma, nokkrar vikur eða mánuði. Þá set ég upp stillingu sem sækir alla pósta til og frá jonjonsson@netfang.is. Þetta Smart Mailbox fær svo vísast nafnið JonJonsson eða Risaverkefni. Svo hendi ég möppunni síðar þegar ekki eru lengur not fyrir hana en pósturinn helst á sínum stað í sínu inn- eða útboxi. Leitarmappan veitir mér aðgang að póstunum eins og þeir væru allir í sama pósthólfi. Til þess að búa til svona möppu er hægt að fara annað hvort í Mailbox > New Smart Mailbox… eða ýta á tannhjólið neðst í hliðarglugganum: New Smart Mailbox….

Á tölvunni sjálfri, eða í Finder eins og oftast er sagt langar mig að nefna smá dæmi til þess að gefa hugmynd um notagildi.

Ég hef nefnt hér áður að best er að hreinsa reglulega út skjöl af tölvunni sem heita AdobeFnt. Þessi skjöl eru oft völd að veseni í Illustrator og InDesign. En af því ég er búinn að vera svo lengi í þessu stússi veit ég að það eru aðeins örfáir sem gefa sér tíma (lesist: nenna ekki) til þess að gera þetta. Hvernig væri nú að gera þetta nú einu sinni en nota Smart Folder til þess að finna þessi leiðindaskjöl?

• Í Finder förum við í File > New Smart Folder. Ný mappa opnast. Þá er að skilgreina hvað við viljum að birtist í þessari möppu.

• Látum fyrstu tvær skilgreiningarnar vera eins og þær koma fyrir, Kind - Any og Last Opened - Any Date.

• Nú bætum smellum við á plúsinn og ný lína bætist við. Setjum þessa línu í: Name - Begins With og í reitinn skrifum við: AdobeFnt.

• Við viljum ekki að AdobeFnt.db birtist í möppunni og því bætum við aftur við línu og stillum hana þannig: Name - Ends With og í reitinn skrifum við: .lst

Nú smellum við á Save hnappinn. Þegar næsti gluggi kemur upp getum við vistað eins og þetta kemur fyrir í þetta skipti og hann bætist við í hliðargluggann. Þeir sem nota hliðargluggann mikið eins og ég sjá kannski á eftir plássinu og geta þá vistað á skjáborðið og fært svo möppuna þangð sem þeir vilja hafa hana.

Alltaf er hægt að fara í stillingarnar aftur síðar og breyta ef einhver skilyrði breytast.

Þá er ekki annað eftir en að fara í möppuna og henda öllum þessum skjölum, en þar sem örugglega munu bætast sams konar skjöl aftur er fínt að kíkja í hana eftir svona mánuð og henda aftur. Ágætt að búa til áminningu í iCal um að gera þetta mánaðarlega.

Ef maður er að vinna með sérlit, Spot Colour, í Illustrator eða InDesign er einfalt að draga til sleðann á litaspjaldinu til þess að fá ljósara afbrigði af litnum í prósentum. Sama á líka við um í fjórlit; hægt að draga hvern lit CMYK til til þess að breyta.

Snilldin er hins vegar sú að það er hægt að lýsa og dekkja liti á CMYK og RGB litaspjöldunum í hlutfalli af litnum með því að draga til einn af sleðunum en halda Shift niðri á sama tíma.

Við þetta færast hinir sleðarnir með í réttu hlutfalli af upprunalega litnum.

AdobeFnt00.lst
AdobeFnt07.lst
og
AdobeFnt.db

Það hefur aldrei fengist almennileg skýring frá Adobe á því af hverju er þörf á að þessi skjöl myndist. Hins vegar viðurkennir Adobe að tilvist þessara skjala sé óþörf og í mörgum tilfellum til trafala. Sem dæmi veldur þetta hægagangi þegar skipt er úr einhverju forriti yfir í Illustrator. Þá kemur gjarnan sundboltinn frægi og snýst og snýst. Því meir sem hann snýst, því fleiri AdobeFnt skjöl ertu með á tölvunni.

Það er því lang best að leita þessi skjöl uppi og henda öllum þeim sem enda á .lst beint í ruslið - en ekki þeim sem enda á .db Sjá einnig meira um þetta í grein um: Smart Folders

Leiðin fram hjá þessu er að styðja á hophnappinn, Shift á sama tíma og þá ritast þetta rétt. Frekar þreytandi.

Á apple.is umræðukorkinum er hvað eftir annað verið að spyrja um svipað vandamál í sem er í Excel. Pétur Rasmussen hefur bent þar á tvær leiðir til þess að laga þessa dellu í Excel. Glæsilegt!. Svo vill til að eftir að þetta hefur verið lagað fyrir Excel lagast fyrrnefnt kommuvandamál í Illustrator líka. Ekki amalegur bónus það.

Leiðirnar eru tvær við að breyta þessu. Eini ókosturinn við þetta er að í stöku forritum verða mánaða og vikudaganöfn á dönsku en það telst varla stórvægilegt. Lýsingin sem hér fer á eftir miðast við Excel og texti Péturs er lítillega umskrifaður.

Leið A:
Farðu í System Preferences
Velur International
Ferð í Formats
Hakar við Show all regions
Velur Region: Danska, Danmörk

Þá er að prófa hvort þetta hafi ekki virkað. Excel er opnað og ætti núna að sýna punkta og kommur rétt. Einfaldast að prófa það með því að slá inn 123456,789 og ýta svo á Enter.
Smellt er svo í reitinn og valið Slaufa-1, Number og svo valið: Decimal places = 3. Hakað við: Use 1000 separator (.)

Ef þetta birtist rétt er Excel lokað aftur, farið aftur í System Preferences og allt stillt til baka eins og maður vill hafa það.

Leið B:
Farðu í System Preferences
Velur International
Ferð í Language
Smellir á Edit List og bætir við Dansk og hefur hana eftst á listanum
Ferð í Formats
Velur Region: Danska, Danmörk

Prófun er eins í Leið A:
Excel er opnað og ætti núna að sýna punkta og kommur rétt. Einfaldast að prófa það með því að slá inn 123456,789 og ýta svo á Enter.
Smellt er svo í reitinn og valið Slaufa-1, Number og valið: Decimal places = 3. Hakað við: Use 1000 separator (.)

Ef þetta birtist rétt er Excel lokað aftur, farið aftur í System Preferences og allt stillt til baka.

Nú ættu innsláttargluggar í Illustrator að vera komnir í lag líka.

Ég biðst innilegrar afsökunar ef þetta á ekki við þig, en þetta er ég stöðugt að sjá hjá mörgum sem eru að vinna í þessum forritum. Líka í InDesign þótt þar séu hlutirnir aðeins meira skorðaðir. En ef þetta á við þig langar mig aðeins til að reyna að hjálpa þér að koma þessu í lag eða í skárra horf að minnsta kosti.

Það er greinilegt að margir byrja einfaldlega með þær palettur sem forritin opna fyrst þegar þau hafa verið sett inn. Svo fara menn að leita að einhverri nýrri sem þarf að nota. Hún lendir einhvers staðar og þvælist svo fyrir þar til henni er lokað eða ýtt til hliðar.

Það eru nokkur atriði sem vert er að athuga og sem geta minnkað þessa þvælu. Ég er ekki að segja að þetta sé fullkomið hjá mér en það ástand sem ég lýsti hér að framan hefur átt við mig einhvern tíma áður en ég tók mig til og kom skikkan á þetta.

Ef einhver vill getur hann hermt alveg eftir mínu vinnusvæði til að byrja með og betrumbætt það síðar. Ef þetta höfðar ekki til þín skaltu samt lesa til enda því þar er nefnd aðal brellan í þessu öllu saman.

Skoðum fyrst hvaða palettur við viljum alltaf hafa opnar. Það eru auðvitað Chararcter palettan og Color palettan. Minna getur það varla verið. Það fer svo eftir vinnulagi hvers og eins eða verkefnum hverju ætti að bæta við. Best að kíkja í Window og opna að sem þú vilt hafa og raða þeim svo saman eftir því sem þér finnst best og eðlilegast. Fyrst og fremst verður þetta að byggja á því hvað við notum oftast og stundum er betra að hafa einhverja palettuna eina og sér ef hún þarf alltaf að vera opin og sjáanleg.

Ég tók tvo skot af skjánum hjá mér til þess að sýna mitt vinnusvæði. Það er sjálfsagt alveg vonlaust að sjá hvað er hvað svo ég tel fram hvernig þetta er.

Í fyrsta lagi dreg ég tólabrettið Tools aðeins niður svo það skyggi ekki á lokahnappinn og þennan gula og græna. Smá útúrdúr.

Í öðru lagi er ég með þrjú palettusöfn þar sem ég hef raðað saman, því sem mér hentar að hafa saman, vinstra megin á skjánum hvert ofan á öðru en aðeins hliðrað til svo ég geti alltaf nálgast þau. Þessm brettum raða ég svona saman:

• Character • Paragraph • Open Type
• Transform • Align • Pathfinder
• Document Info • Attributes

Hægra megin á skjánum raða ég svo saman í þessa hópa talið að ofan:

• Navigator • Info (ég hef Info nær alltaf opinn)
• Color (Hér vil ég ekki hafa neitt annað með því Color þarf allaf að vera í forgrunni.)
• Swatches • Brushes • Symbols
• Appearence • Graphic Styles (Appearence er svo mikilvægt að það er alltaf opið)
• Stroke • Gradients • Transparency
• Layers • Links

Mörgum finnst kannski alveg fráleitt að hafa palettur þarna vinstra megin því þær virðast bara vera fyrir. Það kemur reyndar fyrir að ég þarf að losna við þær en þá smelli ég einfaldlega á Tab hnappinn og allar paletturnar hverfa - þar til ég smelli aftur á Tab. Shift + Tab heldur tólabrettinu, Tools, hins vegar á sínum stað. Þannig að þetta er sko bara alls ekki svo mikið fyrir.

En ekki skulum við stoppa hér. Þegar við erum búin að raða þessu svona flott upp og jafnvel búin að prófa að vinna með þetta svona smá tíma lendir maður kannski í því að maður er búinn að loka óvart einhverri palettunni eða ýta til hliðar eða hver veit hvað.

Þess vegna skulum við núna fara upp í Window > workspace > Save workspace… Vista undir einhverju auðskiljanlegu nafni. Ég nota sem dæmi SigurarmWorkspace. Gæti verið betra. Köllum það hér bara MittWorkspace þar til annað betra finnst. Munið bara að hafa þá palettu fremsta í hverjum hóp sem þú notar mest áður en þú vistar. Til dæmis Character palettuna frekar en Paragraphs og Layers frekar en Links ef það á við þig.

Prófaðu nú að rugla palettunum út um allt loka sumum og svoleiðis. Farðu svo í Window > workspace > MittWorkspace. Þvílíkur galdur!

Svona workspace eða vinnusvæði er hægt að vista í InDesign og Photoshop líka. Og ekki nóg með það, það má hafa fleiri en eitt vinnusvæði sem maður getur kallað fram. Sem dæmi lendi ég oft í að vinna bakgrunna fyrir Powerpoint fyrir nokkra viðskiptavini og þá nota ég sérstaka uppstillingu á palettunum sem vinnusvæði bæði í Illustrator og Photoshop. T.d. hef ég Color palettuna stillta á RGB liti svo nokkuð sé nefnt.

Einnig þegar ég er að teikna letur eða annað þar sem ég þarf að nota Layers mjög mikið í Illustrator hef ég þá palettu til hliðar svo hún geti verið mjög síð. Að skipta á milli gerólíkra vinnusvæða er örsnögg aðgerð og vinnusparnaðurinn feykilegur.

Þessi skjöl sem eru oftast leifar af fyrri leturnotkun eru oft til mikillar óþurftar og nauðsynlegt fyrir þá sem nota mikið og fjölbreytt úrval af letri að hreinsa þessi skjöl út af tölvunni af og til. Sérstaklega ef einhver undarleg hegðun gerir vart við sig varðandi letur.

Nú hefur bæst í verkfærasafnið ókeypis forrit sem gerir nánast það sama og Font Finagler og heitir það Font Nuke. Forritið tekur af manni ómakið við að finna þessi skjöl og eyða handvirkt. Það er enda ekki auðhlaupaverk að halda utan um alla þá staði sem þau leynast á.

Font Nuke hreinsar meðal annars svona skjöl eftir Adobe forritin og Microsoft Office.

Höfundurinn, Jake Pietrykowski hefur ákveðið að gefa hverjum sem hafa vill forritið en hann þróaði það eftir að verið að verða gráhærður við að hreinsa skyndiminnisskjöl af tölvunum þar sem hann vinnur. Það þarf nefnilega að gera þetta oft á vinnustöðum þar sem leturóðir vinna.

Ég var vanur að gera svona lagað í Photoshop en mér finnst það alger frelsun að geta unnið margt svona lagað í Illustrator og færa það hugsanlega yfir í Photoshop síðar. Þar með er engan veginn sagt að ég sé hættur að nota Photoshop fyrir svona vinnslu, en þetta er þægileg viðbót. Það er þó eitt sem Photoshop virðist hafa fram yfir Illustrator. Það er að leyfa litum að þynnast út í ekki neitt. Bæði getur Photoshop get þetta í Gradient og eins er hægt að setja tónun frá svörtu yfir í hvítt á Layer Mask til þess að ná þessum áhrifum.

En bíðum við! Ég sagði að Illustrator virðist ekki geta þetta. En sem betur fer er leið að þessu. Eins og sést þegar maður fiktar með tónun milli lita í Illustrator er hún alltaf úr lit í annan lit. Ekki í núll prósent af lit. Hvað þá ef við erum að hugsa um hvítan lit í Illustrator. Hann er bara núll prósent af svörtum og ekki hægt að fara neðar.

Leiðin til þess að komast fram hjá þessu er ekki ósvipuð Layer Mask leiðinni í Photoshop. Skoðum þetta aðeins með dæmi. Þetta eru svolítið margir liðir en ekki hræðast það. Þetta er í raun afar einfalt eftir að maður hefur prófað þetta einu sinni.

• Teiknum til dæmis flöt í dökkum lit. Ferhyndan eða hring, skiptir ekki máli. Að gamni mínu ætla ég að hafa tónaðan lit. Skiptir ekki heldur máli.
• Teiknum annan minni flöt ofan á þann fyrsta. Höfum hann hvítan.
• Nú þurfum við annan nákvæmlega jafn stóran þeim hvíta beint ofan á hann. Til þess eru tvær leiðir:

Sú fyrri er að afrita hvíta flötinn, slaufa + C og líma svo með slaufa + F.
Hin leiðin er að búa til nýtt lag, Layer og draga hvíta flötinn upp á það lag en halda á sama tíma niðri valhnappnum svo að flöturinn afritist. Kosturinn við síðari leiðina er að geta læst lögunum eftir þörfum ef vinnan er flókin.

• Í efri hvíta flötinn setjum við gradient frá hvítu í svart. Drögum með tónunartólinu að ofan og niður.
• Nú þurfum við að velja saman þessa tvo fleti, hvíta flötinn sem við sjáum ekki lengur og þann tónaða.
• Opnum Transparency palettuna. Ýtum á litla þríhyrninginn til þess að opna valseðil, FlyOut, og förum niður að Create Opacity Mask. Komið!

Nú ætti myndin hjá þér að líta út svipað og hér sést. Þetta var bísna auðvelt eftir allt saman var það ekki?

Það er svo í kaupbæti hægt að gera það sama með ljósmynd. Þá samsvarar ljósmyndin til hvíta flatarins og svo er settur tónaður flötur yfir og smell á Opacity Mask á þá samstæðu.

Að lokum bendi ég á greinina um vistun úr Illustrator þar sem í þessu reynir á nýjungar í forritinu og nauðsynlegt að vista með PostScript Level 3.

Ástæðan fyrir þessum bræðingi er að menn eru að reyna að fá jafnari og fallegri áferð á texta. Sem dæmi um þetta er samlímingurinn fi. Punkturinn yfir i-inu vill gjarnan rekast á yfirlegginn á f-inu og myndar leiðinlega fitun í textanum. Í samlímingnum, sem er þá sambræðingur úr f og i er punkturinn fjarlægður. Annar samlímingur er fl samstæðan, þar sem þessir stafir renna saman í fl.

Margir aðrir samlímingar eru til en fi og fl eru þeir einu sem eru eiga sér fastan stað í 256 stafa letri. Í vandræðagangi með íslensku á mökkunum hér á árum áður, var þessum samlímingum fórnað svo hægt væri að skrifa Þ og þ. Af því leiðir að stafirnir Þ og þ eru gjarnan hafðir á tveimur stöðum í letri sem hefur verið íslenskað.

Þá kemur upp nýtt vandamál: Ýmis ný forrit, svo sem InDesign, gefa möguleika á að þegar stafir eins og fi eða fl eru skrifaðir, eins og til dæmis í orðinu flestir, sér InDesign þá og skiptir út fl og setur samlíminginn fl í staðinn. Þetta er meiriháttar flott þegar maður er að nota OpenType letur, því þau er óþarfi að íslenska. En í letri sem hefur verið „íslenskað“ sækir InDesign Þ eða þ því að þeir stafir eru í plássinu sem samlímingurinn ætti að vera. Úr því verður þá orðið þestir.

Til þess að lagfæra þetta er einfaldast að fara í Character palettuna, í þríhyrninginn og niður í Ligatures og taka hakið af. Sniðugast er að gera þetta meðan ekkert skjal er opið svo þetta haldist í öllum nýjum skjölum.

Önnur leið væri að hætta að nota íslenskað letur og snúa sér að upprunalega letrinu eða kaupa sér OpenType útgáfu af öllu letri. Þetta vandamál myndi leysast og við gætum farið að nota samlímingana á fullu. En því miður verður að segjast að það er ekki búið að leysa alveg 100% alla hnökra í sambandi við íslenskuna, sama hvað menn tala mikið um Unicode.

Eitt lítið dæmi er þegar maður afritar stafina þýð úr OpenType (Unicode) letri, úr Illustrator yfir í Photoshop. Þá fær maður gamalkunna drauga, en afriti maður sömu stafi úr íslenskuðu letri kemur þetta rétt.

• Erum að vinna í mynd í Photoshop. Segjum að þetta sé 800×600 px mynd, til dæmis bakgrunnur í PowerPoint kynningu.
• Opna aðra mynd til þess að ná í efni í myndina. Gæti verið til dæmis mynd úr ársskýrslu eða svipað sem kúnninn vill fá inn í kynninguna sína.
• Myndin dregin yfir.
• Áts…! Myndin kemur allt of stór á skjáinn, oft af því að hún er í miklu hærri upplausn. Við þurfum að súmma út eða draga til hliðar til þess að ná tökum á myndinni.

Kannski kunnið þið einhverja einfalda hjáleið? Mín leið er þessi:

Fyrst: Slaufa + T (Transform). Við þetta virkjast Transform ramminn.

Svo: Slaufa + 0 (núll). Við þetta súmmast myndin út þannig að við sjáum allan Transform rammann.

Þetta er svona brella sem maður getur eiginlega ekki gleymt eftir að maður hefur notað hana einu sinni því tímasparnaðurinn og þægindin eru það mikil.

Þennan ókost er hægt í flestum tilfellum hægt að laga í Illustrator á þennan hátt:

• Veldu allan textann með hvítu pílunni þannig að aðeins eru valdir textastrengirnir, en ekki neinir kassar í kring.
• Afrita, slaufa + c.
• Búðu til nýtt textabox.
• Límdu textann inn, slaufa + v.

Textinn á nú að hafa límst samfelldur inn.

Svona textaslitur má líka nýta sér til hagsbóta í einstaka tilfellum. Sem dæmi gæti verið að einhver viðskiptavinur labbaði inn um dyrnar með textaskjal með nöfnum allra hreppa á Íslandi og bæði mann um að setja nöfnin inn á Íslandskort. (Sem betur fer er búið að sameina marga hreppina, en samt…)

Það gæti verið snjallt að sturta textanum inn í textabox í Illustrator, vista skjalið sem eps og svo í Distiller með það. Þegar við opnum pdf skránna í Illustrator sjáum við að hver einasti hreppur er kominn á sjálfstæðan textastreng og bíður eftir að verða fluttur á sinn stað. Athugið að þetta gerist ekki ef pdf skrá er vistuð beint út úr Illustrator nema tekið sé hakið af Preserve Illustrator Editing Capabilities þegar vistað er.

Ég þarf til að mynda ekki að vita að lítill kassi sem ég bý til sé 50,03403403403403 mm x 37,32032032032032 mm! Enda er þetta villa en ekki nákvæmnisárátta.

Adobe hefur gefið út Support Knowledgebase skjal en því miður segir það aðeins að þeir viti af vandanum og vísa í annað skjal þar sem þeir segjast ekki ætla að gera mikið í því að laga hlutina fyrr en CS3 kemur út, einhvern tíma á næsta ári.

Þeir vita líka af fleiri villum svo sem Version Cue sem er svo til ónýtt á Intelvélum. En hver notar annars Version Cue?

Sem dæmi er einfalt að nefna skyndiminni vafra. Í því eru upplýsingar um nýlega heimsóttar síður og vafrinn sækir líka áður notaða slóð sem skíst fram þegar maður byrjar að skrifa slóðina í innsláttarreitinn.

Annað dæmi er þegar maður byrjar að skrifa netfang í póstforiti og forritið rembist við að giska á hverjum maður ætli nú eiginlega að senda póst í þetta skiptið. Svo kannast margir eflaust við það þegar forritin vilja endilega fá mann til þess að nota vitlaust vef- eða netfang af því að maður hafði álpast einhvern tíma til þess að skrifa þau vitlaust. Ég hef lent í því að slá inn vitlaust aðgangsorð á bankavef og það hreinlega festist inni og það var ekki fyrr en ég hafði hreinsað út skyndiminnið í Safari að ég gat komið viti fyrir hann. (Safari | Empty Cache…) En það kostaði mig líka það að Safari mundi engin vefföng sem ég hafði vanið komur mínar á. En það þarf ekki að hafa miklar áhyggjur því að eitt er víst: Það koma fleiri Cache skjöl sem fylla í skarðið.

Þetta sýnir manni að skyndiminnið getur skaðast af mannavöldum en svo ég taki það fram strax, getur þetta líka gerst af einhverjum öðrum orsökum innan tölvunnar. Sem aftur þýðir að skyndiminni tengd öðrum hlutum tölvunnar eða forritum getur líka skemmst.

Letur á sitt skyndiminni líka eða öllu heldur eru það forritin sem nota letur sem myndu teljast eigendur þeirra. Þar af leiðir eru þessar skyndiupplýsingar dreifðar út um alla tölvu ef maður kýs að horfa þannig á það, en sjálfsagt má segja að það sé eitthvert skipulag á bak við sýndaróreiðuna. Og eins og áður sagði geta þessi skyndiminnisskjöl laskast með ýmsu móti. Það er erfitt að segja nákvæmlega til um það hvenær er um galla að ræða í þessum skjölum, en einkenni geta verið að letur sem hefur verið nýlega sett inn á tölvuna kemur ekki fram, sérstaklega ef önnur útgáfa af því var notuð áður; letur klessist saman eða gliðnar óeðlilega sundur þrátt fyrir að stillingar í forritinu sýni allt annað. Gallinn er sá að þessi einkenni eða svipuð geta líka verið af öðrum orsökum, galli í letri og svo framvegis. Samanburður á sama letri á sitt hvorri tölvu myndi til dæmis auðvelda greiningu.

Flest af eiginlegum Font Cache skjölum má finna í Cache möppunum í tölvunni. Skjöl þessu tengd eru þó víðar og hef ég nefnt hér áður fyrri póstum og vísa í þá pistla um jaws í Quark og AdobeFnt skjöl.

En svo ég haldi mig við þessi eiginlegu Font Cache skjöl er nauðsynlegt í fyrsta lagi að vita hver þau eru og eins að vita að nauðsynlegt er að ræsa tölvuna eftir að þau hafa verið fjarlægð.

Hér er listi sem sýnir dæmi um hver og hvar þessi skjöl eru á Tiger, en skjölin eru ekki á sömu stöðum milli stýrikerfa:

/Library/Caches/com.apple.ATS/501/annex_aux
/Library/Caches/com.apple.ATS/501/annex.db
/Library/Caches/com.apple.ATS/501/Classic.fcache
/Library/Caches/com.apple.ATS/501/filetoken.db
/Library/Caches/com.apple.ATS/501/FondResourceCache
/Library/Caches/com.apple.ATS/501/fonts.db
/Library/Caches/com.apple.ATS/501/Local.fcache
/Library/Caches/com.apple.ATS/501/qdfams.db
/Library/Caches/com.apple.ATS/501/System.fcache
/Library/Caches/com.apple.ATS/System/annex_aux
/Library/Caches/com.apple.ATS/System/annex.db
/Library/Caches/com.apple.ATS/System/filetoken.db
/Library/Caches/com.apple.ATS/System/fonts.db
/Library/Caches/com.apple.ATS/System/qdfams.db

Nú, eins og þetta sé ekki nóg til þess að æra óstöðugan?

Sem betur fer er til forrit sem auðveldar allt þetta mál. Það heitir Font Finagler (hét áður Font Cache Cleaner, sem mér finnst eiginleg skárra nafn). Þetta forrit býður á mjög einfaldan hátt upp á að hreinsa þessi skjöl út á öruggan hátt og með því skilyrði að maður ræsi tölvuna eftir notkun. Athugið þó að forritið er ekki gert út fyrir að hreinsa út jaws í Quark eða AdobeFnt skjöl. Font Finagler kostar aðeins 10 dali. Spurningin er bara hvað ertu lengi að vinna fyrir 640 kr.? Á vefsíðu forritsins eru ítarlegri útskýringar en ég hætti mér út í hér en óhætt er að mæla með forritinu fyrir hvern sem er.

Ef rýnt er í feitletrunina í textanum hér að ofan sést að þarna er á ferðinni uppruni hins margrómaða Lorem ipsum texta sem við notum gjarnan sem uppfyllitexta þegar við höfum ekki fengið textann frá textamanninum okkar. Eða að við viljum hreinlega ekki að viðskiptavinurinn fari að sökkva sér í lestur á texta þegar hann á að vera að horfa á útlit.

Lorem Ipsum textar hafa verið notaðir í rúmlega fimm aldir en vinsældir hans jukust til mikilla muna þegar Letraset hóf framleiðslu á límfólíum með Lorem Ipsum upp á sjöunda áratugnum.

Hvernig sem á því stendur finnst mér ég oft þurfa að leita að textanum þótt ég sé búinn að planta honum út um allt. Ég var með textann um árabil sem Quickeys skipun og fannst mjög þægilegt. En maður er nú ekki að nota þetta á hverum degi svo ég gleymdi stundum hver skipunin var.

Hér eru nokkrir linkar þar sem textinn finnst og einnig þar sem er hægt að fá Lorem Ipsum sérsniðið að þörfum hvers og eins:

Lorem Ipsum með mislöngum setningum.

Lorem Ipsum textavél þar sem hægt er að sérsníða textann að eigin þörfum.

Og fyrir þá sem eru á Tiger er hægt að nálgast Lorem Ipsum widget sem getur búið til ýmsar útgáfur af Lorem Ipsum.

Þessi aðferð var lengst af sú eina sem var fær í Illustrator. Þeir sem eru að kynnast Illustrator í seinni tíð hoppa hins vegar gjarnan í að gera gera pdf beint út úr forritinu og baka sér og ekki síður þeim sem eru í eftirvinnslu nokkur vandræði.

Á sama tíma kvarta margir yfir því hve seinleg aðferð þetta er: Fyrst farið í Save as… eps, svo loka skjalinu og þurfa að opna .ai skjalið aftur, oftast mörgum sinnum í sama verki. (Þetta er nokkur misskilningur og alger óþarfi eins og ég sýni fram á hérna aðeins neðar.) Sumir freistast þá til þess að vista skjalið strax sem eps og vinna í því þannig. Það er í sjálfu sér í lagi, en prófið að bera saman hve miklu fljótlegra er að vista .ai skjal en eps skjal. Munurinn er sláandi.

Mig langar að benda á nokkur atriði í þessu sambandi og vonandi verður það til þess að bæta verkferlið og spara verulegan tíma við vinnslu.

Byrjum á .ai skjölunum.
Ég mæli með að unnið sé eingöngu í .ai skjölum. Eps skjöl aldrei opnuð! Hva…? Jú, með því að gera þetta að reglu hvort sem maður vinnur einn eða á stærri vinnustað er alltaf tryggt að það sé .ai skjalið sem sé að eina rétta. Allar breytingar sem kunna að vera gerðar á skjalinu jafnvel á síðustu mínútu séu gerðar í .ai skjalið, svo búið til eps og þaðan pdf.

Aldrei opna eps? Hvað með Save as… ?
Þegar eps skjal er búið til á ekki að velja Save as… því þá lokast .ai skjalið og eps skjalið er opið og svo þarf því að opna .ai aftur eins og margir eru að glíma við – óendanlega pirraðir á þessari tímaeyðslu.

Notum Save a Copy…
Save a Copy… er næst fyrir neðan Save as… á valseðlinu. Kominn tími til að nota það. Með því helst .ai skjalið opið en eps skjalið vistast „niður“ í sömu möppu, tilbúið til þess að færast í Distiller til pdfgerðar. Sem sagt, eps skjalið er aldrei opnað. Aldrei verður misskilningur um hvað sé rétta skjalið og tíminn sem sparast er umtalsverður. Ímyndið ykkur bara hvað sparast mikill tími á einu ári á þessu litla atriði – sennilega einhverjir dagar.

Á sama hátt ætti að meðhöndla eps úr Photoshop. Allaf vinna í .psd skjalið og þegar við þurfum eps af myndinni t.d. til þess að setja inn í Illustrator (eða annað snið) er valið Save as… í Photoshop en passað upp á að valið sé að afrit vistist í möppuna. Og aftur sama regla: Aldrei opna eps.

Ég bjó til þessa skýringamynd til þess að varpa ljósi á það sem ég er að segja (og sumpart af því ég er haldinn útskýringaáráttu).

Myndin sýnir í rauða kassanum vinnsluna með .ai og .psd skjölunum sem alltaf eru opin.

Í gula kassanum eru .eps úr Illustrator og Photoshop sem hafa verið vistuð „út úr“ vinnsluskjalinu niður í vinnslumöppuna.

Græni kassinn er svo niðurlagið þar sem .eps skráin úr Illustrator fer í Distiller og breytist í pdf skrá.

Hér er smá viðbót við pistilinn um Save a Copy… sem flýtir ennþá meira fyrir manni.

Málið er að við nafn skjalsins bætist við orðið copy sem mér er afar illa við. Mér finnst þetta alger óþarfi þar sem þessi vinnsluaðferð sem ég lýsti þýðir að .eps skjalið er alltaf afrit. Það kostar alltaf einhverjar sekúndur að losa sig við þetta orð. Sekúndurnar safnast upp og best að hafa þær sem fæstar.

Þess vegna er ágætt að bæta við þessu smá ferli sem lágmarkar tímann sem fer í þetta:

Þegar ég er búinn að vinna í Illustrator skjalinu, (.ai) og komið er að því að ég þarf að fara að senda frá mér pdf skjal byrja ég á því að búa til .eps skrá eins og lýst er í greininni.

Það sem flýtir fyrir heil ósköp er þetta ferli:

• Save a Copy… Held niðri option (Alt) + slaufu + s. Þá kemur upp gluggi með nafni skjalsins valið. .ai er fyrir aftan – ekki valið.
• Smelli á hægri píluhnappinn á hnappaborðinu einu sinni. Við þetta hrekkur textabendillinn aftast í valda orðinu, nafni skjalsins á eftir copy og undan .ai.
• Slæ á bakkhnappinn (Backspace) fimm sinnum (ég drippla reyndar vísifingri og löngutöng upp og niður við þetta og tel í huganum upp að fimm ). Þurrka þannig út orðið copy og bilið á undan því.

Nú get ég farið á Format: hnappinn neðst og skipt úr Adobe Illustrator Document yfir í Illustrator EPS. Og að lokum er smellt á OK.

Ef ég slysast til þess að afvelja nafn skjalsins t.d. með því að smella á einhverja möppu sem ég ætla að láta það í get ég svert nafnið aftur með því að smella sex sinnum á tab hnappinn.

Þetta er líklega með því kúnstugra sem ég hef nefnt hérna. En það er einfaldlega þannig að ég hef mikinn áhuga á öllu sem getur bætt verkferla og flýtt fyrir manni. Þetta er aðeins eitt af mörgu sem hægt er að tína til. Ég geri ráð fyrir því að þeir sem koma hér við reglulega hafi að minnsta kosti smá snefil af þessum sama áhuga og þess vegna má búast við að ég skrifi af og til um þessi og skyld mál.

Maður sér nánast á hverjum degi í auglýsingum og bæklingum notað shift + 2, til þess að búa til gæsalappir eins og tíðkuðust á ritvélum hér á árum áður. Táknið sem kemur með þessari skipun þýðir tomma og á alls ekki við í íslensku.

Fyrir þá sem ekki hafa tileinkað sér að nota réttar íslenskar gæsalappir eru þær sóttar þannig á makkahnappaborðinu:

• Að framan/niðri: Option + ð (99)
• Að aftan/uppi: Option + Shift + ð (66)

Miðað við aðsókn að námskeiðum á InDesign virðist verulegur áhugi vera á þessu ágæta umbrotsforriti. Margir eru þó sem engin námskeið hafa sótt og leita sér þekkingar úr bókum eða á netinu.

Sumum finnst best að læra bara lítið í einu – finnst það festast betur í kollinum. Ég rakst nýlega á síðu sem heitir indesignsecrets.com. Ekki er nóg með að það sé haugur af fróðleik og spjalli á síðunni, heldur er þar boðið upp á ókeypis viðbót (plug-in) fyrir InDesign. Hún virkar þannig að um leið og forritið er ræst opnast lítill gluggi sem hefur að geyma fróðleik um forritið, einhverjar brellur og verklag.

Skammturinn ætti að henta þeim sem nota vinnuálag sem afsökun fyrir að kynna sér ekki eiginleika forritsins. Það er nefnilega ekki svo slæmt að læra eitthvað aðeins meira en maður þarf nauðsynlega að nota í hvert og eitt skipti. Safnast þegar saman kemur.

Viðbótin er á slóðinni: http://indesignsecrets.com/plug-ins-and-scripts/ Ekki sakar að geta þess að efnið í viðbótinni er samið af David Blatner, en margir kannast kannski við nafnið af ýmsum tölvubókum sem hann hefur verið viðriðinn og viðbótin er smíðuð af Aextra sem ég hef dálítið verið að hampa vegna orðskiptiviðbótarinnar InDihyph. Einnig má nálgast viðbótina hjá þeim en ekki sleppa því að skoða vefinn hjá indesignsectets.com Þar er margt að finna og meðal annars er boðið upp á Podcast sem hlusta má í iTunes

Nýlegum og gömlum bókum um þetta efni er hægt að kynnast á Amazon.com með því að slá inn orðinu Color eða Colour (sitt hvor niðurstaða).

Á tölvunum hefur einnig verið gerð atlaga að þessum málaflokki. Er þar skemmst að minnast forrits sem oft fylgir á nýjum mökkum og heitir Art Directors Toolkit. Frábært og einstakt forrit sem flýtir fyrir manni við alls kyns hluti sem verða á vegi manns við hönnun, ekki bara í litavali og litablöndum. Annað forrit og sérhæfðara frá Code-line er Color Consultant Pro. Í CCP er hægt að leika sér með liti fram og aftur í RGB og CMYK. Því miður vantar Pantone stuðning í þetta forrit sem hins vegar er í Art Director Toolkit. Á móti kemur að í CCP er sýnt ansi vel hvernig litir vinna saman í litakerfum og hægt er að búa sér til litapalettur og skoða liti í innbyrðis samhengi.

Það nýjasta sem ég hef séð í þessu efni og það sem mér finnst eiginlega trompa allt fyrrnefnt er vefur sem heitir colorblender.com Þessi vefsíða er undra hraðvirk og skemmtilega uppbyggð þótt efnið sé mjög sérhæft. Hægt er að blanda liti fram og aftur og fá tillögur um liti sem fara vel saman. Verulega gaman að grauta í óendanlegum möguleikum. Ekki er heldur amalegt heldur að geta fengið tillögu um hvaða Pantone litur kemst næst þeim litum sem maður hefur valið.

Ef maður er alveg hugmyndalaus er hægt að skoða risasafn af tilbúnum blöndum og byrja að vinna út frá þeim eða hreinlega að smella á „Load a random blend“ ef tímaskorturinn/letin er alveg að fara með mann.

Ég mæli með því að þú prófir smá æfingu: Afritaðu þennan texta og settu hann inn í eitthvert forrit sem tekur texta. Það getur verið TextEdit, Word eða Mail. Lest svo textann línu fyrir línu og prófar hverja einustu aðgerð sem í honum stendur. Athugaðu að þessar aðgerðir virka fínt í Finder líka við að breyta nöfnum á skjölum. Einnig þarf að athuga að þessar sömu aðgerðir nota aðrar skipanir í Adobe forritunum, þannig að þú skalt ekki nota þetta þar strax.

Til skýringar: Val er sama og Option eða Alt. Slaufa er sama og Command eða epli. Vinstri, hægri, upp og niður á við pílurnar. Næsta þýðir hér bæði næsta og núverandi.

Byrjum á því að æfa hreyfingar textabendilsins:

• Option + vinstri píla: Framan við næsta orð. Bendillinn stekkur fremst í orðið sem hann var í og svo fremst í næsta og svo framvegis. Bættu Shift við og orðið eða orðin veljast.
• Option + hægri píla: Að enda næsta orðs. Ýttu svo aftur á píluna og bendillinn hoppar um orð. Bættu Shift við og orðin veljast.
• Option + píla upp: Framan við næstu málsgrein. Fljótleg leið til þess að komast fremst í málsgrein og eins fremst í nafn þegar er verið að skíra skjal í Save glugganum. Bættu Shift við og allt nafnið velst í einu stökki.
• Option + píla niður: Að enda málsgreinar.

• Option + Bakkhnappurinn (backspace): Eyðir orðinu sem stendur á undan.
• Option + Del (undir Help hnappnum): Eyðir orðinu sem kemur á eftir bendlinum.

• Slaufa + vinstri píla: Bendillinn hleypur fremst í línu.
• Slaufa + hægri píla: Bendillinn stekkur aftast að línuenda.
• Slaufa + upp píla: Bendillinn fer fremst að upphafi textans eða skjalsins.
• Slaufa + píla niður: Bendill að enda skjalsins.

Shift hnappurinn til viðbótar við allar þessar skipanir velur textann eins og við mátti búast. Þegar maður kemst upp á lag með þetta verða þetta ómissandi þægindi. Svo er bara að nota gráu sellurnar til þess að finna út aðgerðir sem henta manni sérstaklega vel og leika á happana eins og á hljóðfæri. Sem dæmi: Shift + Slaufa + hægri píla notuð til þess að velja texta að enda línu. Sleppa svo slaufunni og gera Shift + vinstri píla til þess að afvelja einn staf til baka.

Eins og ég minntist á hér á undan virkar sumar af þessum skipunum ekki svona í Adobe forritunum. Þegar þið eruð búin að æfa þetta í textaforritum og í Finder gæti verið sniðugt að prófa að bera saman þessar aðgerðir t.d. í InDesign. Það er undra auðvelt að halda þessu aðgreindu en ég ætla ekki að gera þetta of ruglingslegt með því að skrifa það allt upp hér.

• Hafðu reglustikuna virka. Rulers, slaufa + R
• Veldu fyrst hringvalstólið, (M)
• Farðu upp í hornið þar sem reglustikurnar mætast og dragðu út að hringforminu þar til stoðlínurnar nema við brúnir þess.
• Sleppir músarhnappnum og án þess að hreyfa bendilinn til, dregur þú út frá þessum nýja núllpunkti, val utan um hringformið.

Málið er heldur ekki svo flókið – ef maður veit hvað gera þarf. Þetta snýst fyrst og fremst um að breyta tugabrotinu, t.d. 7/16 í almennt brot, sem er 0,4375. Ef talan er til dæmis 8 7/16 tökum við tugabrotið, og deilum 16 í 7 til þess að fá þetta rétt og svo skiptum við einfaldlega 8 7/16 yfir í 8,4375.

Til eru vefsíður sem eru með svona umreiknivélar sem þægilegt er að nota.

Þegar kemur svo að því að setja þessar tommutölur inn í málsetningarreitina í Illustrator eða InDesign er óþarfi að breyta kvarðanum í forritinu. Nóg er að skrifa in (8,4375 in) á eftir tölunni og þá fer þetta rétt inn en breytist jafnframt í millimetra sem eru okkur aðeins kunnuglegri.

Apple hefur eflaust heyrt þetta kvabb en samt sem áður fer ekki mikið fyrir hjá þeim að láta vita af því að það er til einföld hnappaskipun til þess að gera þetta. Ég finn þetta hvorki í Help skránni né System Preferences : Keyboard & Mouse.

Skipunin til þess að gera þetta er:

stjórn + eject hnappur (uppi í hægra horni hnappaborðs)

Í framhaldi má sleppa því alveg að nota músina má svo smella á R fyrir Restart og S fyrir Sleep og Enter/Return fyrir Shut Down.

Undercover forritið frá Orbicule er einmitt svona. Maður setur það á fartölvuna og vonar að maður þurfi ekki virkja það og að tölvunni verði aldrei stolið.

En ef tölvunni er stolið fer ýmislegt að gerast. Til að byrja með sendir maður póst með lykilnúmeri sem fylgir forritinu til Orbicule og þar með er tölvan komin í gagnabanka yfir stolnar tölvur. Í framhaldi af því fara að berast úr tölvunni upplýsingar um hvar í heiminum tölvan er tengd, úr hvaða netfangi póstur er sendur úr tölvunni. Netþjónustufyrirtækjum er falið að rekja staðsetningu og svo framvegis.

Þetta er bara rétt byrjunin. Samtímis þessu fara að berast í gagnabankann skjáskot úr tölvunni á nokkurra mínútna fresti án þess að notandinn verði þess var og iSight sendir jafnframt myndir á sex mínútna fresti af þeim sem er að nota tölvuna.

Ef þetta allt dugir ekki fljótlega til þess að hafa upp á tölvunni fer plan B í gang. Tölvan fer að sýna bilunareinkenni sem felast í því að sjárinn dökknar stöðugt þar til hún verður ónothæf og þarf að fara í viðgerð. Þar á eftir kemur upp letur þvert yfir skjáinn ætlað þjónustuaðilum sem segir að þessi tölva sé stolin og fundarlaunum heitið (sem Orbicule ábyrgist og greiðir) ef tölvunni verður skilað.

Til þess að toppa þetta fer tölvan á mesta hljóðstyrk og byrjar að kalla að sér hafi verið stolið.

En hvað ef þjófurinn vissi af þjófavörnum af þessu tagi og forsniði diskinn? Það myndi vissulega eyða einhverjum þjófavörnum en ekki þessari. Undercover skráir sig inn í firmware og þurrkast því ekki út nema rétt raðnúmer sé notað við að fjarlægja forritið og að firmware aðgangur sé notaður.

Orbicule hefur einnig búið til forritið TheftSensor sem þeir gefa. Þetta er eitursnjallt forrit sem ræst er með fjarstýringunni. Forritið nýtir höggvörnina í fartölvunum til þess að kveikja á gersamlega óþolandi hávaða úr tölvunni sem engin leið er að slökkva á nema með fjarstýringunni, ef tölvan er hreyfð eða lokinu hallað aftur. Forritið nýtist þó aðeins þegar hún er skilin eftir opin einhvers staðar og ekki hægt að virkja það ef tölvan er lokuð.

Undercover kostar 39 dollara, sem mjög viðráðanlegt. Ég er í það minnsta búinn að setja forritið á mína tölvu og berst við freistinguna að láta stela henni svo ég geti séð ferilinn fara í gang.

*Athugið að til þess að allt þetta virki sem nefnt er hér verður tölvan að vera Macintosh tölva með því innbyggðu sem talið er upp, svo sem höggvara, iSight og Tiger.

• Í stað þess að minnka eða stækka textaboxið með því að færa hann sundur og saman með aðstoð hornkassanna, er Scale tólið notað. Þetta er til þess að maður geti fengið stærðarbreytinguna í nákvæmri prósentu. Hana má sjá í Info palettunni. Window > Info (F8). Gefum okkur að við höfum minnkað textaboxið um 72%.
• Næst er farið í Tabs stikuna Shift + Slaufa + T. Veljum dálkahakið og tala kviknar í reit í stikunni. Segjum að það sé núna 10 mm.
• Nú skrifum við fyrir aftan 10 mm, annað hvort: *.72 eða *72%. Þetta lítur þá svona út: 10 mm*72%.
• Return eða Enter.